Beş soruda 31 Mart seçimlerinin ardından yaşanan tartışmalar ve siyasi partilerin yaptığı itirazlar...
- Türkiye’nin seçim tecrübesi hakkında ne söyleyebiliriz?
2002’den bugüne hep tek başına iktidarda kalarak devleti ve dolayısıyla bürokrasiyi yöneten AK Parti döneminde de seçimler –aksine bir algı oluşturulmaya çalışılsa da– ülke yönetiminden bağımsız sonuçlar üretmeye devam etti. AK Parti 7 Haziran 2015 seçimleriyle tek başına iktidar olmak için yeterli milletvekili sayısına ulaşamamıştı. Benzer şekilde geçen yıl AK Parti, iktidardaki 16. yılını geride bırakırken girdiği 24 Haziran seçim sonuçları neticesinde Parlamentodaki çoğunluğunu kaybetti. Tüm bu sonuçlar bize Türk demokrasisinde seçimlerin toplum iradesini doğru şekilde yansıtma kabiliyetine sahip olduğunu gösteriyor. Cumhurbaşkanı’nın ve AK Parti yetkililerinin açıklamaları bu seçim sonucunda olduğu gibi sonuç ne olursa olsun her zaman ortaya konulan milli iradeye saygı gösterileceği yönündedir.
- Seçimlerin yönetimi ve denetimi nasıl gerçekleştiriliyor?
Anayasa gereği YSK “seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğüyle ilgili bütün işlemleri yapmak ve yaptırmak; seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikâyet ve itirazları incelemek ve kesin karara bağlamakla” görevlidir. Kurul bu görevini Yargıtay ve Danıştayın kendi üyeleri arasından seçtiği yedisi asıl, dördü yedek olmak üzere on bir yüksek yargı mensubu aracılığıyla yerine getirir. Kurulun yüksek yargı tarafından teşekkül ettirilmesi bağımsızlığı adına önemli bir teminattır. Bunun yanında en son yapılan milletvekili genel seçiminde en çok oy almış dört siyasi parti ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan siyasi partiler YSK’da birer temsilci bulundurabilir. Bu temsilciler oy kullanamaz fakat kurulun bütün çalışmalarına ve görüşmelerine katılır. Hâlihazırda AK Parti, CHP, MHP, İYİ Parti ve HDP’nin Kurulda birer temsilcileri bulunmaktadır.
Yine YSK’nın siyasetten bağımsız yapısı il ve ilçe seçim kurullarında da görülmektedir. İl seçim kurulları o ilde görevli en kıdemli hâkimin başkanlığında üç hâkim üyeden oluşur ve kurullarda siyasi partilerden birer temsilci bulunur. İlçe seçim kurulları da ilçedeki en kıdemli hâkimin başkanlığında ikisi bu başkan tarafından kamu görevlileri arasından seçilen ve dört üyesi siyasi partilerden alınan toplam yedi üyeden oluşur. Böylece YSK’nın ve il ve ilçe seçim kurullarının bizatihi siyasi partilerin gözetimi altında çalışması seçim yönetiminin şeffaflığına önemli bir katkı ve güvence sağlamaktadır.
- 31 Mart yerel seçimlerine ilişkin tartışmalar ve itirazların sebebi nedir?
Bu iddialar sırasıyla ilçe ve il seçim kurullarınca ve nihayet YSK tarafından incelenmekte ve sonuçlandırılmaktadır. Bazı itirazlar kabul edilmekte bazılarıysa reddedilmektedir. Örneğin İzmir’de Bergama İlçe Seçim Kurulu, AK Parti’nin 1028 numaralı sandıkta maddi hata yapılarak oyların yanlış yazıldığı itirazını kabul etti. Yapılan inceleme sonucu bu sandıkta AK Parti’nin aldığı oyun 165 olduğu fakat bunun tutanağa 5 olarak geçirildiği anlaşıldı ve hata düzeltildi. Seçim sonuçlarına yalnızca AK Parti değil, CHP, MHP, İYİ Parti ve HDP de çok sayıda ilde itiraz etti. Aslında bu itirazlar 31 Mart 2019 seçimlerine has olağanüstü bir durum değildir. Birçok seçimde benzer itirazlarla karşılaşılmıştır. 2014 yerel seçim sonuçlarına da çok sayıda itiraz yapılmış, bazıları kabul edilmiş bazıları reddedilmiş ve on üç yerde yapılan seçim ise iptal edilmiştir.
- İtiraz süreci nasıl işliyor? Son gelişmeler neler?
Üçüncü itiraz aşaması ise YSK’ya başvurudur. Partiler il seçim kurullarının verdiği karardan sonraki üç gün içinde YSK’ya başvurabilir ve YSK'da başvurunun ardından üç gün içerisinde kararını açıklar. YSK’nın vereceği karar kesindir ve başka bir mercie itiraz edilemez. Seçim sonuçlarına ilişkin itiraz süreci en fazla on üç gün sürmektedir. Ancak ifade ettiğimiz gibi bu olağanüstü bir süreç olarak görülmemeli evrensel hukukun ve anayasamızın temel esaslarından hak arama hürriyeti çerçevesinde değerlendirilmelidir. Nitekim geçmişte de bu itiraz süreçleri neticesinde mazbata teslim alma süresi uzamış örneğin eski İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş, 30 Mart 2014 seçimlerinde mazbatasını seçimden ancak dokuz gün sonra alabilmişti.
- İtirazlar ne zaman sonuçlanır ve bu süreçte taraflar nasıl hareket etmelidir?
