15 Temmuz darbe girişimi yalnızca siyasal ve hukuksal boyutuyla değil, toplumsal boyutuyla da değerlendirilmesi gereken bir süreç oldu. Sürecin sağlıklı bir şekilde değerlendirilebilmesi için, 15 Temmuz gecesi ve sonrasında yaşananların toplumsal hafızada bıraktığı izlere bakmak ve bunların analizini yapmak gerekiyor. Bu noktada süreç ile ilgili yapılacak veri odaklı çalışmalar gerek bugüne ışık tutması gerekse de gelecekte yapılacak çalışmalara öncülük etmesi açısından büyük bir önem kazanıyor. Bu doğrultuda bugüne kadar yapılan en kapsamlı çalışmalardan biri, SETA Vakfı’nın Demokrasi Nöbetleri: Toplumsal Algıda 15 Temmuz Darbe Girişimi başlıklı saha araştırmasına dayanan kitabı. Kitap, 18 Temmuz- 10 Ağustos tarihleri arasında, Türkiye’nin 9 şehrinde, 12 meydanda, 176 kişi ile yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatların ve odak grup görüşmelerinin sonuçlarını içeriyor. Türkçe, İngilizce ve Almanca olmak üzere üç dilde hazırlanan çalışma kapsamında; İstanbul, Ankara, İzmir, Eskişehir, Adana, Trabzon, Diyarbakır, Sakarya ve Van illerinde yapılan derinlemesine mülakatlar ve odak grup görüşmeleri ile katılımcılara 15 Temmuz gecesi sokağa çıkma motivasyonları, sokakta yaşadıkları deneyimler, sokakta kalma süreleri, darbe girişiminin başarısız olmasının nedenleri, FETÖ ve dış güçler ilişkisi, darbe girişimi sonrasında siyasal iktidarın mücadelesi, muhalefet partilerinin darbe girişimine yönelik tutumları, FETÖ’nün darbe girişimindeki rolü, darbe girişiminden önce FETÖ’ye bakış, TSK’ya ve emniyet güçlerine bakış, darbe girişimi sonrasında FETÖ’ye ve girişimi gerçekleştiren diğer unsurlara karşı mücadele yöntemleri ve darbe girişiminin başarılı olması halinde Türkiye’nin geleceğinin nasıl şekilleneceği gibi sorular yöneltildi.
SOKAĞA ÇIKARAN MOTİVASYON
FAİLLERİNE YÖNELİK ALGI
DARBE SONRASI TSK’YA BAKIŞ
15 Temmuz sonrasındaki önemli tartışmalardan birisi, darbe başarılı olduğu taktirde neler olabileceği sorusu üzerine şekillenmiştir. Araştırma kapsamında görüşülen katılımcıların büyük çoğunluğu darbenin başarılı olması durumunda Türkiye’nin Suriye’ye benzeyeceğini vurgulamıştır. Van’dan bir katılımcının “Suriye’den daha kötü olabilirdi, darbe gerçekleşseydi ama gerçekleşemeyeceğini düşündüğüm için hayal bile edemiyorum. Suriye’nin gideceği bir yer vardı fakat bizim gideceğimiz bir yer yok” sözleri ile ifade ettiği gibi, bazı katılımcılar Türkiye’ye kimsenin sahip çıkmayacağını, bu sebeple ülkenin durumunun Suriye’den beter olacağını düşünmektedir. Katılımcıların bir bölümü de, darbe başarılı olduğu takdirde darbeciler ve darbe karşıtları arasında bir iç savaş çıkacağını ve bunun Türkiye’yi bölünmeye götürerek ülkenin bir daha düze çıkamayacak bir noktaya getirileceğini ifade etmiştir. Bu durumun Türkiye’yi dış güçlerin sömürgesi haline gelmesi ve bazı ülkelerce işgal edilmesine yol açacağı da belirtilmiştir. Bir katılımcı bu durumu, “Darbenin olduğu bir ülke kafes gibi olacaktı” şeklinde belirtmiştir. Ayrıca FETÖ lideri Fetullah Gülen’in darbenin başarılı olması halinde Türkiye’ye döneceği ve kendi din anlayışına göre bürokratik bir diktatörlük kuracağı yorumları da yapılmıştır. Sonuç olarak, 15 Temmuz darbe girişiminin toplum tarafından nasıl algılandığına bakılırken, toplumun bu girişimi, öncesinde ve sonrasında yaşanan gelişmeleri de gözeterek, bir bütün içerisinde ele aldığı not edilmelidir. Yine, darbe girişiminin toplumda yarattığı düşünülen güvensizlik duygusunun Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın süreçte gösterdiği liderlik ve toplumdaki dayanışma halinin etkisiyle giderildiği görülmektedir. Yine katılımcılarca ifade edildiği gibi, bu güven duygusunun pekiştirilmesinde siyasi ve hukuki mekanizmalara ihtiyaç duyulduğu gerçeği unutulmamalıdır.
İlgili kitaba buradan ulaşabilirsiniz.
[Star Açık Görüş, 6 Kasım 2016].
