Sağlıkta Şiddet Nasıl Önlenir?

Türkiye sağlık hizmetleri alanında uzun yıllar hem insan kaynağı hem de altyapı yetersizliklerinden kaynaklanan devasa bir kamu sağlığı sorunu ile yüzleşmiştir. Ülkenin genel sosyo-ekonomik ve politik açmazları ile koşutluk arz eder biçimde toplumsal beklentileri karşılamanın çok uzağında kalan bir sağlık hizmeti politikası yürütülmüştür. Genel esaslar çerçevesinde Anayasamızda yer alan "sosyal devlet" ilkesi, sağlık hizmetinin belirli bir standartta kamusal bir hizmet olarak sunumunu gerekli kılmaktadır. Ancak ilgili dönemlerin yetersiz sağlık politikaları ne bu anayasal ilkenin ruhuna ve sosyal adalet ilkesine uygunluk arz etmiş ne de toplumsal taleplere karşılık vermiştir. Bu devasa sorunun çözümü adına özellikle son 15 yıllık süreçte "sistematik ve sürdürülebilir bir sağlık hizmeti politikası" temelinde kamu sağlığı alanında büyük yatırımlara imza atılmıştır.

Türkiye'nin son yıllarda erişilebilirlik ve etkinlik temelinde tüm ülke sathında yaygın biçimde altyapısıyla birlikte geliştirilerek sunulan sağlık hizmetleri, ne yazık ki bu hizmeti alan bazı vatandaşların sağlık çalışanlarına yönelen şiddet eylemleri ile gölgelenmektedir. Kuşkusuz bütün bu sektörel yatırım, kurumsal donanım, teknolojik altyapı ve imkanlar, nitelikli insan kaynağı yani bütün fertleri ile sağlık çalışanları olmaksızın pek bir anlam ifade etmemektedir. Bu kamusal hizmetin baş aktörleri ya da kahramanları sağlık çalışanlarıdır. Bütün dünyada yaygın bir şiddet türü olarak sağlık çalışanlarına yönelen bu zorbalığın, sebep ve sonuçlarının analizi kadar önleme mekanizmaları üzerinde de kolektif bir zihinsel çaba yürütülmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak, "Sağlık Hizmetleri Temel Kanununda" sağlık çalışanlarını iş ortamında sunmuş oldukları sağlık hizmeti dolayısıyla hedef alması muhtemel faillere "kasten yaralama, tehdit, hakaret ve direnme" suç tipleri açısından verilecek cezanın artırılması öngörülmüştür. Bu yasal düzenleme sağlık hizmeti tarihimiz açısından sağlık çalışanlarının güvenliğini koruma adına önemli bir eşik olmuştur. Mevzuat temelinde düzenlemeye konu olan suç tipleri bakımından bu şiddet türünü önlemeye dönük bir yaptırım hukuku geliştirilmeye çalışılmıştır. Ancak suç ve ceza politikası açısından yaptırımların ağırlaştırılmasının yeterli düzeyde bir önleyicilik sağlayıp sağlayamayacağı tartışmalıdır. Bu noktada yapılacak olan çözümlemede yalnızca şiddet uygulayan kişiye yönelik ceza artırımı "şiddeti önleme" konusunda yetersiz kalacaktır. Bu kapsamda şiddete yol açan sebepler baz alınarak sağlık çalışanının çalışma koşulları, özlük hakları, ücret politikası, hasta kabul protokolleri, sağlık güvencesi ve hasta-hekim ilişkisi gibi esaslı konular da dikkatle irdelenip buna yönelik "çözüm mekanizmaları" düşünülmelidir. Sağlık çalışanlarına yönelen şiddet eylemlerinin gerekçelerinin daha temelde analiz edilerek bunların en aza indirilmesine dair politika ve uygulamalar geliştirilmelidir.