Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) her yıl yayımladığı “Küresel Askeri Harcamalar Trendleri” raporları uluslararası güç dengeleri, bölgesel rekabetler ve savunma politikaları gibi önemli güvenlik meselelerinde ipuçları veriyor
- Küresel askeri harcamalarda hangi hususlar dikkat çekmekte?
Geçtiğimiz yıl en çok askeri harcama yapan ülkeler sırasıyla ABD, Çin, Hindistan, Rusya ve Suudi Arabistan olarak belirtiliyor. Bu beş ülkenin yaptıkları harcamaların küresel toplamın yüzde 62’sine tekabül etmesi dikkat çekici. Askeri kapasite artırımları, bölgesel tehdit algılamaları, kapsamlı konvansiyonel ve nükleer silah modernizasyonları ile çatışma ortamlarına dahil olma durumu ilk beşteki ülkeleri küresel askeri harcamalarda baskın aktörler haline getiriyor.
Coğrafi anlamda bakıldığında –Ortadoğu hariç– tüm bölgelerde harcama miktarlarının yüzde 1,5-5 arasında arttığı ifade edilirken Ortadoğu’da ise yüzde 7,5’lik bir düşüş yaşandığı belirtiliyor. Ancak Ortadoğu’da önceki yıllarda Türkiye’den daha fazla harcama yaptığı tespit edilen Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) yanı sıra Suriye ve Yemen gibi iç savaş yaşayan ülkelerin veri eksikliği dolayısıyla hesaplamaya dahil edilememiş olması da belirtilmeli.
- Türkiye’nin askeri harcamaları nasıl bir seyir izliyor?
- Ortadoğu’da askeri harcamalar ne durumda?
Rapora göre askeri harcamaların GSYH içindeki payı Suudi Arabistan için yüzde 8, İsrail için yüzde 5,3 ve İran için yüzde 2,3 seviyesinde. SIPRI geçmiş veri tabanı incelendiğinde Suudi Arabistan’ın 80’lerin sonundan 2000’lerin başına kadar askeri harcamalarının GSYH içindeki payının yüzde 9-15 arasında değişmekte olduğu ve sonraki dönemde hiçbir zaman yüzde 7’nin altına düşmemekle birlikte genellikle yüzde 8-9 bandında seyrettiği görülüyor. İsrail’in savunma harcamalarının GSYH içindeki payının ise 2000’lerde yüzde 8-9 bandında seyrederken günümüze doğru yüzde 5 seviyesinde bir istikrara kavuştuğu söylenebilir. Türkiye ve İran’ın askeri harcamalarının GSYH içindeki payları ise daha istikrarlı bir seyir izlemiş ve büyük oranda yüzde 2-3 arasında değişmiştir.
İlgili hükümetlerin rapor etmemesi nedeniyle Katar, Suriye, BAE ve Yemen’in askeri harcamaları hususunda SIPRI’nin bir hesaplama yapamadığı görülmektedir. Yüksek miktarda teknolojik silah tedariki yapan ve bölgesel çatışmalara askeri olarak dahil olan BAE’nin askeri harcamaları 2014’ten bu yana tahmin edilememektedir. Ancak 2014’te 22,8 milyar dolar olan askeri harcamasının Yemen ve Libya’da giriştiği askeri operasyonların yanı sıra hava, hava savunma ve deniz kuvvetleri için tedarik ettiği son teknoloji silah sistemleri ve savunma sanayii altyapısını geliştirme çabaları –elde veri olmamasına rağmen– net bir artışın yaşandığını işaret etmektedir. Benzer şekilde SIPRI veri tabanında BAE’nin askeri harcamalarının GSYH içindeki payı 2000’lerde yüzde 3’ün altına hiç düşmemiş, 2010’lardan itibaren de yüzde 5-6 bandında seyretmiştir.
SIPRI verilerinde ihtiyatla yaklaşılması gereken diğer ülke Mısır’dır. Soğuk Savaş sonrasında Mısır’ın askeri harcamalarının GSYH içindeki payı yüzde 3 civarındayken 2003’den itibaren bu oran önce yüzde 2’ye inmiş ve kademeli olarak düşerek günümüzde yüzde 1 seviyesine yaklaşmıştır. Aynı zamanda SIPRI verilerine göre son yıllarda Kahire yönetiminin askeri harcamaları 3 milyar dolar civarında görülmektedir. Ancak Mısır’ın yaptığı savunma alımlarının büyük oranda Suudi Arabistan ve BAE’nin sağladığı ciddi ölçekteki finansmandan kaynaklandığı bilinmektedir. Aynı zamanda ABD’nin yıllık olarak FMF kapsamında sağladığı 1,3 milyar dolarlık askeri yardım da SIPRI verisinin dışındadır. Rusya ve Fransa’dan tedarik edilen savaş uçakları, Alman ve Fransız deniz platformları alımları dikkate alındığında Mısır’ın askeri harcamalarının SIPRI raporunda belirtilenden çok daha yüksek olduğu değerlendirilebilir.
- Büyük güç rekabeti geri mi dönüyor?
- Bölgeler arası hangi dinamikler askeri harcamaları etkiliyor?
