BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı (COP31) 9-20 Kasım 2026’da Antalya’da toplanacaktır. Konferans tek bir toplantıdan oluşmamakta, beş organın oturumunu bir araya getirmektedir. Kararları yönetim organları, yani Sözleşme’nin, Kyoto Protokolü’nün ve Paris Anlaşması’nın taraflar toplantıları alacak, teknik hazırlığı ise iki yardımcı organ yürütecektir. Konferans Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un COP31 Başkanlığı altında yürütülecektir. Türkiye ile Avustralya arasındaki ortaklık düzenlemesi uyarınca COP31 Başkanlığı, Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen’ı Müzakereler Başkanı olarak görevlendirmiştir. Bowen müzakereleri Türkiye ile istişare içinde yürütecektir.
Bu çalışma Antalya’da hangi başlıkların görüşüleceğini, bu başlıkların gündeme hangi kararlarla girdiğini ve iki haftanın nasıl işleyeceğini ele almaktadır. Gündemin esasa ilişkin maddelerinin önemli bir kısmı önceki zirvelerin bu oturuma havale ettiği ya da sonuçlandıramadığı konulardır. Diğerleri ise yıllık raporlar ve fonlara yönlendirme gibi sürekli maddelerdir. Yardımcı organ başkanlarının gayriresmi notundaki ifadeyle bir dizi çerçeve, çalışma programı ve kurum Antalya’da karar noktasına gelmektedir. Başkanlık da dördüncü mektubunda COP31’i uygulama ve hızlanma COP’u olarak nitelendirmiş, Aksiyon Ajandası ile müzakerelerin birbirini tamamladığını ve uluslararası anlaşmaları sahadaki uygulamaya bağladığını belirtmiştir. Türkiye’nin COP31 vizyonu da iklim eylemini kâğıt üzerindeki taahhütlerden sahada ölçülebilir bir uygulama dönemine taşımayı hedeflemektedir.
Gündemin Kaynağı
Geçici gündemleri BM iklim sekretaryası, bir önceki dönemin başkanıyla mutabakat içinde ve tarafların görüşlerini dikkate alarak hazırlamaktadır. Ek taleplerle birlikte Sözleşme’nin taraflar toplantısının gündeminde 22 madde, Paris Anlaşması’nın taraflar toplantısının gündeminde ise 24 madde bulunmaktadır. Gündem belgelerindeki açıklama notları maddelerin çoğunun hangi karara dayandığını belirtmektedir. Bu notlar, esasa ilişkin maddelerin Antalya’ya başlıca iki yoldan ulaştığını göstermektedir. Maddelerin bir bölümünü önceki zirveler doğrudan bu oturuma bağlamıştır. Azaltım çalışma programının devamına Antalya’da karar verilmesi ve adil geçiş mekanizmasının işler hale getirilmesine ilişkin taslak kararın bu oturumda ele alınması bu türden konulardır. Diğer bölümü ise önceki oturumlarda sonuçlandırılamadığı için yeniden gündeme alınmıştır. Nitekim Sözleşme’nin Finansal Mekanizmasına ilişkin yedinci gözden geçirmenin COP26’da başlatılması kararlaştırılmış, fakat esasları üzerinde beş oturum boyunca uzlaşılamamıştır.
Gündeme son haftalarda yeni talepler de eklenmiştir. Afrika Müzakereciler Grubu adına Gana, uyum finansmanının üç katına çıkarılması ile ticaret ve iklim değişikliği diyaloğu için ayrı maddeler, Yeşil İklim Fonunun kaynak ihtiyacının belirlenmesi için de bir madde talep etmiştir. Bu üç talep de daha önce kabul edilmiş karar paragraflarına dayandırılmaktadır. Mountain Group adına Kırgızistan ise dağlar ve iklim değişikliği diyaloğunun yardımcı organların gündeminde kalıcı bir madde haline getirilmesini istemiştir. Bu talepler 9 Kasım’da gündemin kabulü sırasında tarafların önüne gelecektir.
İki Haftanın İşleyişi
Konferansı 9 Kasım’da COP30 Başkanı açacak ve başkanlığı Murat Kurum’a devredecektir. Ardından Kyoto Protokolü ile Paris Anlaşması’nın taraflar toplantıları ve iki yardımcı organ açılış oturumlarını yapacak, gündemler kabul edilecek ve maddeler ilgili organlara dağıtılacaktır. Yardımcı organların açılışının ardından beş organ bir arada toplanacak ve taraf gruplarının açılış konuşmalarını dinleyecektir.
İlk haftanın ağırlığı yardımcı organlardaki teknik müzakerelerdedir. Yardımcı organlar 9-14 Kasım arasında toplanacak, maddelerin çoğu için eş başkanlar ya da eş kolaylaştırıcılar yönetiminde temas grupları veya gayriresmi istişareler kurulacaktır. Yardımcı organ başkanlarının önerisine göre müzakere gerektirmeyen maddelerde ilgili raporlar yalnızca not edilecek, bazı maddeler ise tarafların onayıyla sonraki oturuma ertelenecektir. Başkanlar her gün kolaylaştırıcılarla koordinasyon toplantısı yapacaktır. Kolaylaştırıcılardan beklenen, metin önerileri üzerinde erken çalışmak ve müzakere gruplarının işini en geç 13 Kasım saat 18.00’de bitirmektir. Bu süre, sonuç metinlerinin 14 Kasım öğleden sonraki kapanış oturumundan önce BM’nin altı resmi dilinde hazırlanması için gereklidir. Üst düzey bölümün ilk kısmını oluşturan ve devlet ve hükümet başkanlarının ulusal açıklamalarını sunacağı Liderler Zirvesi de 11-12 Kasım’da yapılacaktır.
İkinci hafta yardımcı organların tamamlayamadığı konular ile siyasi yönlendirme gerektiren başlıklar yönetim organlarına geçecektir. Ortaklık düzenlemesine göre taslak metinleri hazırlamak Müzakereler Başkanı’nın görevidir. Başkanlık 19 Ekim’de azaltım, finansman, uyum, adil geçiş ve okyanus başlıklarında beş bakan çifti atamıştır. Bu çiftler COP31 öncesinde taraflar ve müzakere gruplarıyla gayriresmi istişareler yürütmekte, gerektiğinde yardımcı organların kapanışından sonra Antalya’da da istişareye devam edecektir. Tarafların ulusal açıklamalarına ayrılan üst düzey bölüm 17-18 Kasım’da devam edecek ve her taraf üç dakikayla sınırlı tek bir konuşma yapacaktır. Kapanış oturumlarının ise 20 Kasım’da tamamlanması planlanmaktadır.
Uyum
Yardımcı organların başkanlarına göre iklim değişikliğinin etkilerine uyum, Antalya’da tarafların başlıca önceliklerinden biri olmayı sürdürecektir. Geçen yıl Belém’de yapılan COP30’da Paris Anlaşması tarafları küresel uyum hedefine doğru ilerlemeyi ölçmek üzere Belém Uyum Göstergeleri’ni kabul etmiş, göstergelerin gönüllü olduğunu ve finansmana erişim için koşul olarak kullanılamayacağını da kararda belirtmiştir. Aynı karar göstergelerin nasıl kullanılacağına dair rehber geliştirmek için iki yıllık bir süreç başlatmış ve buna Belém-Addis uyum vizyonu adını vermiştir. Antalya’da bu sürecin ilerletilmesi ve göstergelerin yöntemini geliştirecek teknik görev gücünün kurulması beklenmektedir. Gelişmekte olan ülkelerin sunduğu ulusal uyum planlarının sayısı da 81’e ulaşmış ve ilgi planlamadan uygulamaya yönelmiştir.
Uyumun ikinci konusu finansmandır ve Belém’de kabul edilen Küresel Mutirão kararı (1/CMA.7) uyum finansmanının 2035’e kadar en az üç katına çıkarılması için çaba gösterilmesi çağrısında bulunmuştur. Afrika Grubunun ayrı gündem maddesi talebi bu çağrının uygulanmasına ilişkindir. Başkanlık ayrıca Uyum Fonunun yalnızca Paris Anlaşması’na hizmet eder hale gelmesini COP31’in öncelikleri arasında saymaktadır.
Finansman
Finansman maddelerinin büyük bölümü yönetim organlarının gündeminde yer almaktadır. Bakü’de 2024’te kabul edilen yeni iklim finansmanı hedefi, gelişmiş ülkelerin öncülüğünde gelişmekte olan ülkeler için 2035’e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlanmasını öngörmektedir. Aynı karar bütün aktörleri, bu ülkelere kamu ve özel kaynaklardan sağlanan finansmanı 2035’e kadar yılda en az 1,3 trilyon dolara çıkarmak için birlikte çalışmaya çağırmaktadır. Belém’de kurulan iki yıllık iklim finansmanı çalışma programı da Paris Anlaşması tarafında gündeme ayrı bir alt madde olarak eklenmiş, Başkanlık programın yönü konusunda taraflar arasında COP31 öncesinde ortak zemin arayacağını açıklamıştır. Sözleşme tarafında ise gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaçları için yılda 100 milyar dolar seferber edilmesi hedefine ilişkin ilerleme raporu ele alınacaktır. Yeşil İklim Fonu, Küresel Çevre Fonu ve Kayıp ve Zarar Fonuna verilecek yönlendirme ise her iki organın gündemindedir. İklim finansmanına ilişkin üst düzey bakanlar diyaloğu da 13 Kasım’da toplanacaktır.
Adil Geçiş ve Azaltım
Adil geçiş, iklim politikalarının yol açtığı ekonomik dönüşümde çalışanların, bu dönüşümden etkilenen bölgelerin ve dar gelirli kesimlerin korunmasını amaçlayan yaklaşımdır. Belém’de taraflar bu başlıkta bir mekanizma geliştirilmesine karar vermiş ve mekanizmanın işler hale getirilme sürecine dair taslak kararın bu oturuma sunulmasını istemiştir. Haziran’da Bonn’da bu taslak tamamlanamamış ve görüşmeler Antalya’ya kalmıştır. Yardımcı organların başkanları mekanizmanın işlevleri konusunda görüşlerin yakınlaştığını, biçimi ve yönetimi konusunda ise soruların sürdüğünü belirtmektedir. Ülke grupları arasındaki görüş ayrılıkları da mekanizmanın bir bilgi platformu mu yoksa bir uygulama aracı mı olacağı sorusunda toplanmakta, kapsam ve ticaret konularında da ayrışma sürmektedir. Başkanlık hem işlevler hem de yönetim üzerinde uzlaşılmasını hedeflemektedir. Aynı başlıkta adil geçiş çalışma programının gözden geçirilmesi ve devamına ilişkin karar da beklenmektedir.
Sera gazı emisyonlarının azaltımında da önceki kararların bu oturuma bıraktığı iki iş bulunmaktadır. Azaltım çalışma programının devam edip etmeyeceğine bu oturumda karar verilecek, Başkanlık da taraflardan programın kolaylaştırıcı niteliğini koruyan ve onu daha etkili kılan bir sonuç üzerinde çalışmalarını istemektedir. Paris Anlaşması’nın hedeflerine doğru ortak ilerlemeyi ölçen küresel durum değerlendirmesinin ikincisi de 2023’te Birleşik Arap Emirlikleri’nde alınan karar uyarınca Antalya’da bilgi toplama aşamasıyla başlayacaktır. Sekretaryanın Paris Anlaşması taraflar toplantısına sunduğu 27 Ekim tarihli sentez raporu ise sunulan katkı beyanlarının toplu tablosunu vermektedir. Rapora göre 31 Ağustos 2026 itibarıyla 154 tarafı temsil eden ve ülkelerin iklim hedeflerini içeren 127 yeni ulusal katkı beyanı sunulmuş, ancak emisyonlarda öngörülen düşüş 1,5 °C hedefinin gerektirdiği düzeyin belirgin biçimde gerisinde kalmaktadır.
Diğer Başlıklar
Bu çalışmanın odaklandığı büyük dosyaların yanı sıra gündemde başka konular da bulunmaktadır. İklim Teknolojisi Merkezine ev sahipliği için yardımcı organ Haziran’da BM Çevre Programını (UNEP) önermiş, kararın ise Antalya’da verilmesi gerekmektedir. Yardımcı organlar da tarım ve gıda güvenliğine ilişkin ortak çalışmanın sonuçlarını COP31’e raporlayacaktır. Başkanlık dördüncü mektubunda, Kayıp ve Zarar Fonu’nun ilk finansman taleplerini bu yıl içinde onaylamasının taahhütleri somut desteğe dönüştürmeye yardımcı olacağını belirtmiştir. Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organından ayrıca Paris Anlaşması’nın 6.8 maddesi altındaki piyasa dışı yaklaşımlar çalışma programının gözden geçirmesini en geç bu oturumda sonuçlandırması istenmiştir. Yardımcı organ başkanları da tarafları ikinci iki yıllık şeffaflık raporlarını 31 Aralık 2026’ya kadar sunmaya teşvik etmektedir. Taraflar ayrıca Asya-Pasifik grubundan seçilecek COP33 ev sahibini ele alacak, gelecek yılın konferansı olan COP32 ise 8-19 Kasım 2027’de Etiyopya’da yapılacaktır.
Müzakere Dışındaki Gündem
Antalya’daki çalışmaların bir bölümü taraflarca müzakere edilmeyen girişimlerden oluşmaktadır. Türkiye’nin yürüttüğü Aksiyon Ajandası, Başkanlığın üçüncü mektubuna göre gönüllü girişimleri, ortaklıkları ve koalisyonları harekete geçirerek resmi müzakereleri tamamlamayı amaçlamaktadır. Mektup ajandayı bir uygulama platformu olarak tanımlamaktadır. Ajanda temiz enerji dönüşümü ve elektrifikasyon, sıfır atık ve metan azaltımı, iklime dirençli şehirler, yeşil sanayileşme, gençlik ve eğitim, gıda güvenliği, okyanuslar ve denizler, sağlık sistemleri, Rio sinerjileri ve İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE) olmak üzere on tema etrafında kurulmuştur. Bazı temalar için 2035’e yönelik sayısal hedefler de belirlenmiştir. Elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının yüzde 35’e çıkarılması, belediye katı atığı üretiminde öngörülen artışın en az yüzde 50 azaltılması ve bina sektöründe enerji yoğunluğunun en az yüzde 25 düşürülmesi bu hedefler arasındadır. Mektuba göre bu hedefler ülkeler için yeni bir yükümlülük doğurmamakta ve bir iş birliği çağrısı olarak sunulmaktadır.
Tematik Günler konferansın her gününü bir öncelik alanıyla eşleştirmektedir. Program 9 Kasım’da gıda, tarım ve sağlık, 10 Kasım’da enerji ve ulaştırma, 11 Kasım’da sıfır atık, 12 Kasım’da dayanıklı şehirler ve yapılı çevre, 13 Kasım’da finans ve ticaret, 14 Kasım’da ise çocuklar, gençlik, eğitim ve beceriler temalarına ayrılmıştır. Antalya’da Bir Nefes adıyla sosyal ve kültürel programa ayrılan 15 Kasım’ın ardından program 16 Kasım’da bilim, sanayi ve teknoloji, 17 Kasım’da okyanus, denizler, doğa ve arazi kullanımı ile Rio sinerjisi, 18 Kasım’da ise insani ve sosyal kalkınma temalarıyla sürecektir. Programın son iki gününde 19 Kasım İmece başlığıyla uygulamanın güçlendirilmesine, 20 Kasım ise nihai müzakerelere bırakılmıştır. Özel sektörü bir araya getirecek COP31 İş Forumu da 12-13 Kasım’da Antalya’da düzenlenecektir.
Zirvenin Sonucu
Antalya’da kararlar tarafların uzlaşısıyla kabul edilecek, gündem maddeleri altında alınacak kararların yanında bir de çatı karar (cover decision) hazırlanacaktır. Çatı kararlar genellikle Başkanlığın zirve sırasında kaleme aldığı özet metinlerdir ve diğer kararlar gibi uzlaşıyla kabul edilmeleri gerekir. COP31 Başkanı Kurum Fiji’deki Pre-COP toplantısının son günü olan 8 Ekim’de, Antalya’dan dünyaya açık, dengeli ve uygulama odaklı bir mesaj vermek istediklerini ve bunun için taraflarla birlikte siyasi bir COP31 karar metni üzerinde düşünmeye başlanması gerektiğini söylemiştir. Bakan Kurum’a göre bu metin kapsayıcı, şeffaf, tarafların güdümünde ve Başkanlık öncülüğünde olmalı, azaltım, uyum, finansman ve uygulama alanlarını dengeli biçimde ele almalı, müzakere başlıklarının yerine geçmeden ve yeni yükümlülük yaratmadan COP31’in farklı unsurları arasında siyasi bütünlük sağlamalıdır. Müzakereler Başkanı Bowen da Pre-COP’ta, Bakan Kurum ile istişare ederek Başkanlık öncülüğünde bir karar hazırlanması konusunda anlaştıklarını açıklamış, uzun bir siyasi bildiri yerine elektrifikasyonun hızlandırılması ve metan gibi yüksek etkili çözümlere görünürlük kazandırabilecek odaklı ve somut bir metin amaçlandığını belirtmiştir. Böyle bir metin, bir Başkanlık girişiminin taraflarca kabul edilmiş bir dile kavuşabileceği en doğrudan yoldur. Kararların düzenlenmiş nihai metinleri ise zirveden aylar sonra yayımlanabilmektedir. Nitekim Belém kararlarının büyük bölümü 22 Kasım 2025’te kabul edilmiş, nihai metinleri 30 Mart 2026 tarihli rapor ekinde yer almıştır.
Değerlendirme
Antalya’nın sonucu üç aşamada okunabilecektir. İlk gün gündemin kabulü Afrika Grubunun taleplerinin akıbetini gösterecek, 14 Kasım’da yardımcı organların kapanışı adil geçiş mekanizmasına ilişkin taslağın tamamlanıp tamamlanmadığını ortaya koyacak, son günlerde de çatı kararın, Aksiyon Ajandası’nın da öne çıkardığı elektrifikasyon ve metan gibi gönüllü girişimlere yer verip vermediği belli olacaktır. Bu üç başlıkta da son söz tarafların uzlaşısındadır. Gündemin yapısı Başkanlığın uygulama vurgusuyla uyumludur. Antalya’daki büyük dosyaların çoğu yeni hedef konulmasını değil, kurulmuş program ve mekanizmaların devamına, biçimine ve yönüne karar verilmesini beklemektedir. Aynı gündem bir birikimi de yansıtmaktadır, çünkü Finansal Mekanizmanın yedinci gözden geçirmesi gibi bazı dosyalar beş oturumdur sonuçlandırılamamıştır. Türkiye’nin Aksiyon Ajandası’nda öne çıkardığı ve müzakere dışında yürütülen BRIDGE de yeni bir fon olmayıp ülkelerin iklim önceliklerini ve projelerini finansman kaynakları, teknik uzmanlık ve uygulama ortaklarıyla buluşturmayı amaçlamaktadır. Antalya’nın uygulama zirvesi niteliği 19-20 Kasım’daki kapanış oturumlarında kabul edilecek kararların içeriğiyle somutlaşacaktır.
