Irak’ın Ninova (Musul) vilayetine bağlı ve ikinci Kandil olarak ifade edilen, terör örgütü PKK’nın ana faaliyet noktalarından biri olan Sincar’da 26 Ekim 2026’da PKK ile ilişkili Sincar Direniş Birliklerinin (YBŞ) Irak güvenlik kurumlarına entegrasyonunun başlatılması, Terörsüz Türkiye süreci açısından son dönemde Irak sahasındaki en önemli ve somut gelişmelerden biri oldu. Nitekim Şubat 2026’da Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, bir televizyon programında Terörsüz Türkiye sürecinin bölgesel ayağında Suriye meselesinin tamamlandığını, artık Irak’ta atılacak adımlara geçileceğini belirtmiş, Sincar’daki PKK varlığının sona erdirilmesi için Irak merkezi hükümetinin irade ortaya koyması gerektiğini söylemişti. Sincar’ın Haşdi Şabi unsurlarıyla çevrili olduğuna dikkat çeken Fidan, konuyu Haşdi Şabi Komisyonu Başkanı Falih el-Feyyad ile defalarca görüştüğünü açıklamıştı.
Aynı dönemde YBŞ’nin de Irak merkezi hükümetiyle müzakerelere başladığı konuşuluyordu. Nitekim 11 Eylül 2026’da Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, Yezidi Dava İttifakı Milletvekili Murad İsmail, ittifak temsilcileri ve YBŞ yöneticileriyle görüştü. Görüşmenin ardından Sincar’daki silahlı yapıların silahlarını devlete teslim etmeye başlayacağı ve Sincar Dağı’nın hükümetin tam otoritesi altına alınacağı açıklandı. Mutabakata göre YBŞ ve kadın birliklerinden gerekli şartları sağlayan personel Irak güvenlik kurumlarına alınması, silahlı güçlerin bağımsız askeri statüsü sona erdirilmesi, güvenlik kararlarının tek merkezde toplanması ve Sincar Dağı’ndaki güvenlik ve idari yetki federal kurumlara devredilmesi öngörüldü. Yezidi savaşçıların haklarının korunması, yeniden imar, tazminatlar ve yerinden edilenlerin dönüşü için çalışmalar yapılması da kararlaştırıldı.
Sürecin ikinci önemli aşaması, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Irak Başbakanı ez-Zeydi’nin 23 Eylül 2026’da New York’ta yaptığı görüşmede ortaya çıktı. İki liderin ortak açıklamasında, Sincar’da Irak devlet otoritesinin tamamen tesis edilmesi ve yasaklı yabancı silahlı unsurların bölgedeki varlığına son verilmesi konusunda mutabakat sağlandığı duyuruldu. Ayrıca Türkiye’nin Musul yakınlarındaki Başika–Zilkan askeri yerleşkesini, Irak’ın güvenlik alanında sağlayacağı ilerlemelere bağlı olarak belirlenen mekanizma ve takvim çerçevesinde kademeli olarak Bağdat’a devretmesi kararlaştırıldı. Böylece Sincar’da federal otoritenin güçlendirilmesi ile Türkiye’nin Başika–Zilkan’daki askeri varlığının azaltılması birbirine bağlanarak Sincar’daki askeri düzenleme Türkiye–Irak güvenlik ilişkilerinin daha geniş bir parçası haline getirildiği görülüyor.
Nihayetinde 26 Ekim’de YBŞ’nin bağımsız askeri statüsünün sona erdirilmesi ve mensuplarının Irak güvenlik kurumlarına entegrasyonu yönünde uygulama resmen başlatıldı. Bu doğrultuda YBŞ’ye bağlı 4 bin 165 kişinin güvenlik mekanizmaları dahil kamu kurumlarına yerleştirilmesi planlanırken Irak Ordusu da Sincar Dağı’ndaki bazı stratejik mevzileri devraldı. Bu adım bundan sonraki süreç açısından da önemli bir yol haritası ortaya çıkarabilir. Ancak entegrasyonun başlaması, sahadaki bütün silahlı ve idari yapıların tasfiye edildiği anlamına gelmiyor. Bu adımın öneminin anlaşılabilmesi için Sincar’daki yapıyı ve bugüne kadar merkezi otoritenin tesis edilmesini engelleyen güç dengelerini irdelemek gerekiyor.
Sincar’da PKK varlığı nasıl yerleşti?
Irak’taki Yezidilerin yoğun olarak yaşadığı yerlerden biri olan Sincar, idari olarak Musul sınırlarında olmakla birlikte 2003’teki ABD işgali sonrası Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin (IKBY) denetimine girdi. Ardından 2005 Irak Anayasası’nın 140. maddesi kapsamında, idari açıdan Bağdat’a bağlı ancak askeri ve fiili idari kontrolün IKBY’de olduğu ihtilaflı bölgeler arasında değerlendirildi.
Haziran 2014’te Musul’u ele geçiren DAEŞ’in Ağustos ayında Sincar’a yönelmesiyle Peşmerge güçleri bölgeden çekildi ve kontrol DAEŞ’e geçti. KDP peşmergelerinin çekilmesi sonrası, Yezidilere yönelik katliamların ardından “Yezidileri kurtarma” gerekçesiyle Kandil ve Mahmur’dan PKK unsurları, Suriye üzerinden de PYD’ye bağlı YPG-YPJ üyeleri bölgeye geçti. Bu süreçte PKK, Yezidilerden oluşan YBŞ/YBJ adlı silahlı yapıları oluşturup Sincar Dağı’na yerleşirken Suriye’nin kuzeyindeki PYD/YPG ile Kandil arasında bağlantı kurulmuş oldu. Ayrıca bu dönemde Sincar’ın idaresi için YBŞ tarafından kurulan “Sincar İnşa Meclisi” üzerinden alternatif ve örnek bir yönetim modelinin de geliştirilmeye çalışıldığını söylemek mümkün.
Öte yandan 2017’de IKBY’nin bağımsızlık referandumu sonrası yaşanan gelişmelerin de PKK’nın bölgedeki varlığını pekiştirdiği görülüyor. 16 Ekim’de Irak ordusu, federal polis ve Haşdi Şabi unsurlarının tartışmalı bölgelerde kontrolü yeniden sağlamak amacıyla başlattığı operasyonlar sonucunda KDP bağlantılı Peşmerge güçleri Mahmur ve Sincar dahil birçok bölgeden çekilmesi sonrasında Irak ordusu, Haşdi Şabi ve YBŞ unsurları arasında paylaşılan yeni bir askeri düzen ortaya çıkmasının Sincar’daki karmaşayı arttırdığı görülüyor.
Bununla birlikte söz konusu dönemde KDP’nin çekilmesiyle PKK bağlantılı yapıların Sincar Dağı, Sinuni ve Suriye sınırına uzanan alanlarda varlıklarını korumasının yanında bazı Haşdi Şabi gruplarıyla geliştirdikleri ilişkiler sayesinde hareket alanlarını genişlettiğini de söylemek yanlış olmaz. Zira bu durumun 2018’den itibaren PKK bağlantılı yerel idare, güvenlik ve toplumsal örgütlenme mekanizmalarının da genişlemesine sebep olduğu söylenebilir. Ayrıca Haşdi Şabi’nin bazı unsurlarının desteği ve YBŞ mensuplarının bir bölümünün devlet kaynaklarından maaş almasının, bu yapıların resmi güvenlik sistemiyle ilişkili bir koruma alanı elde etmesini sağladığının altı çizilmeli.
Nitekim Bağdat’ın devlet egemenliğini yeniden tesis etme girişiminin Sincar’da bütüncül bir otorite kurulmasını sağlayamaması, güvenlik sorunları, yerinden edilen Yezidilerin dönememesi ve yeniden imar çalışmalarındaki aksaklıklar nedeniyle bölge bir kriz noktasına dönüşürken, bu sorunların çözülmesi amacıyla Birleşmiş Milletler Irak Yardım Misyonu’nun (UNAMI) girişimiyle Ekim 2020’de Bağdat ile IKBY arasında Sincar Anlaşması yapılması dikkat çekici oldu. Anlaşma temelde PKK bağlantılı yapılar dahil bağımsız silahlı varlığın sona erdirilmesini, güvenliğin resmi kurumlara devredilmesini, yeni bir kaymakam belirlenmesini ve yeniden imarın ortak mekanizmayla yürütülmesini öngörüyordu. Ancak PKK bağlantılı yapılar ile bazı Haşdi Şabi unsurlarının itirazları, Bağdat–Erbil anlaşmazlıkları ve yerel aktörlerin sürece yeterince dahil edilmemesi uygulamayı engelledi. YBŞ’nin Haşdi Şabi ile kurumsal bağlarının güçlenmesi, tasfiye ile devlet kurumlarına entegrasyon arasındaki ayrımı daha da belirginleştiren bir rol oynadı. Hatta bu durum Mayıs 2022’de Irak ordusu ile YBŞ arasında çatışmalar yaşanmasına da sebep olmasına rağmen, Irak’ta 2021’de yapılan seçimler sonrası hükümet kurma çalışmaları ve siyasi istikrarsızlık, Sincar meselesinin geri planda kalmasına sebebiyet verdi.
Sincar’da PKK’nın tasfiyesine giden süreç
Ancak 2022’de Muhammed Şiya es-Sudani başbakanlığında kurulan hükümetle birlikte Irak’ın iç politikada egemenlik ve siyasi uyuma, dış politikada ise denge, komşularla iyi ilişkiler ve yeniden etkin bir bölgesel konum elde etmeye ağırlık verdiği görüldü. Bu noktada Türkiye’nin, Irak için en istikrarlı ve güvenilir partner olarak dikkate alındığını söylemek yanlış olmaz. Nitekim Türkiye ile Irak ilişkilerinde başlayan yeni dönemin belirleyici unsurlarından biri de PKK’ya karşı atılan adımlar oldu.
Bu sürece gelene kadar Türkiye’nin 2019’dan itibaren başlattığı Pençe Harekatlarının etkisini de görmezden gelmek mümkün değil. Zira Pençe Harekatları ile Irak’ın kuzeyindeki dağlık alanda baskılanan PKK’nın güneye yönelmesi, örgütle Irak merkezi otoritesi arasında temas hattı oluşturdu ve bu durum PKK’nın Bağdat açısından da doğrudan güvenlik sorunu olarak görülmesini beraberinde getirdi ve Irak hükümeti somut adımlar atmaya başladı. Mayıs 2023’te Irak hükümeti, PKK’nın militan üretme ve endoktrinizasyon merkezi haline getirdiği Mahmur Kampı çevresinde devlet kontrolünü güçlendirmek amacıyla Irak ordusunu bölgeye konuşlandırırken, 19 Aralık 2023’te Ankara’da gerçekleştirilen üst düzey güvenlik toplantısında iki ülke PKK’nın oluşturduğu tehditleri ortak açıklamalarına taşıdı. Ardından 14 Mart 2024’te Bağdat’ta Irak Ulusal Güvenlik Konseyinin PKK’yı yasaklı örgüt olarak kabul ettiği duyuruldu. Ağustos 2024’te Irak yargısı PKK bağlantılı oldukları belirtilen PADE, Demokratik Mücadele Cephesi ve Tevgera Azadi’nin feshedilmesine karar verirken, bu süreci Aralık ayında KYB’nin etkili olduğu Süleymaniye’de PKK’ya yakın bazı kadın örgütleri, kültür merkezleri ve medya kuruluşlarının bürolarının kapatılması takip etti. Böylece PKK’ya yönelik tedbirler, örgütün askeri faaliyetlerinin sınırlandırılmasının yanında siyasi ve toplumsal ağlarına müdahaleyi de kapsayan bir niteliğe kavuştu.
Öte yandan Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 22 Nisan 2024’te Bağdat ve Erbil’e ziyaretinin ardından 15 Ağustos’ta imzalanan Askeri, Güvenlik İşbirliği ve Terörle Mücadele Mutabakat Zaptı’yla, Bağdat’ta ortak güvenlik koordinasyonu ve Başika–Zilkan’da ortak eğitim mekanizmalarının kurulması öngörüldü. Bağdat’ın PKK politikası, hukuki sınırlamaları ve siyasi ağlara müdahalenin yanında Türkiye ile kurumsal güvenlik iş birliğinin geliştirilmesini de kapsayan bir niteliğe kavuştu.
Terörsüz Türkiye ve Sincar düğümü
Suriye’de 8 Aralık 2024’te yaşanan devrim ve Terörsüz Türkiye sürecinin yansımalarının da Irak’taki gelişmeleri şekillendirdiğini ifade etmek yanlış olmayacak. Bu noktada 2025’te PKK’nın fesih kararı ve Süleymaniye’deki sembolik silah yakma töreninin, Irak’ın kuzeyindeki örgütsel ve siyasi ilişkilerin yeniden değerlendirilmesine zemin hazırladığını söylemek mümkün. Öte yandan Türkiye–KYB ilişkilerinin normalleşmesi bölgedeki diplomatik hareket alanını genişletirken, ABD öncülüğündeki koalisyonun 2026’da Irak’taki askeri misyonunu tamamlaması, Bağdat’a devlet dışı silahlı yapıları kontrol altına almak için yeni bir siyasi gerekçe sağladığı da görülüyor.
Bu çerçevede Eylül 2026’daki Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Irak Başbakanı ez-Zeydi’nin görüşmesi sonrası ortaya çıkan mutabakat ile Ekim 2026’da YBŞ’nin entegrasyonunun başlatılmasının, Terörsüz Türkiye süreciyle Irak’ın egemenlik ve güvenlik yapılanmasının yeniden düzenlenmesi arasında önemli bir kesişim alanı ortaya çıkmış oldu.
Buradan hareketle Sincar’daki gelişmelerin Bağdat–Erbil ilişkileri açısından da önemli sonuçlar doğuracağı anlaşılıyor. Zira 2020’deki Sincar Anlaşması’nın taraflarından biri olan IKBY ve özellikle KDP’nin yeni sürecin dışında bırakılması dikkat çekiyor. 2017’deki bağımsızlık referandumunun ardından Sincar’daki askeri hakimiyetini kaybeden KDP’nin, yeni düzenlemelerle birlikte bölgenin siyasi ve güvenlik yapılanmasından da giderek uzaklaştırıldığı görülüyor. Bu durum, KDP’nin yalnızca Sincar’daki nüfuzunu değil, Bağdat karşısındaki konumunu da zayıflatıyor. Dolayısıyla Sincar, Irak merkezi hükümetinin otoritesini güçlendirmeye çalıştığı bir alan olurken Bağdat ile Erbil, özellikle de KDP arasında yeni bir anlaşmazlık konusuna dönüşebilir.
Diğer taraftan Sincar’daki sorun yalnızca askeri ve siyasi dengelerden ibaret değil. 2014’te DAEŞ saldırıları nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kalan Yezidilerin önemli bir bölümü halen bölgeye dönemedi. Güvenlik sorunları, altyapı eksiklikleri ve yeniden imar çalışmalarının yetersizliği bu dönüşü engellerken Yezidilerin durumu da Bağdat ile Erbil arasındaki nüfuz mücadelesinin bir parçası haline geldi. KDP, yerinden edilen Yezidilerin önemli bir bölümünün IKBY sınırları içerisinde bulunmasını ve Sincar’a dönüşlerinin sağlanamamasını Bağdat’a karşı siyasi bir koz olarak kullanıyor. Bu nedenle Sincar’da güvenliğin sağlanması kadar Yezidilerin geri dönüşü ve yerel yönetimin nasıl şekilleneceği de yeni düzenlemenin geleceği açısından belirleyici olacak.
Ancak Sincar’daki askeri ve idari yetkinin federal kurumlarda toplanması hedefinin gerçekleşmesi, yalnızca personelin kamu kurumlarına alınmasına değil, bu birimlerin emir-komuta zincirinin ve sahadaki fiili yetkilerinin gerçekten değişmesine bağlı. Bununla birlikte Şii silahlı grupların tasfiyesi, Haşdi Şabi’nin gerçek anlamda merkezi komutaya bağlanması ve PKK bağlantılı yapıların Irak’taki varlığının bütünüyle sona erdirilmesi henüz tamamlanmış süreçler değil. Terörsüz Türkiye sürecinin tam anlamıyla tamamlanabilmesi için PKK’nın ana coğrafyası olan Irak’taki yerleşik varlığının da sona ermesi gerekiyor.
Ancak PKK’yı Irak’ta ayakta tutan Sincar–Mahmur–Kandil hattındaki çözülmenin ilk ayağına ilişkin somut adımların atılması, diğer alanlar için de bir işaret. Mahmur ve Kandil’deki durum Sincar’dan farklı olsa da yıllardır siyasi, idari, hukuki ve askeri olarak bir düğüme dönüşen Sincar’daki çözülme, Terörsüz Türkiye’den terörsüz bölgeye geçiş sürecinde Irak için de bir egemenlik, güç ve güven testi olacak. Irak bunu başarabilirse yalnızca Terörsüz Türkiye sürecine katkı sağlamakla kalmayacak, aynı zamanda zayıf devlet otoritesini güçlendirme ve silah kullanma yetkisini devletin tekelinde toplama yolunda da önemli bir adım atmış olacak.
