Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA), Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında “Competing Perceptions in Climate Governance” (İklim Yönetişiminde Birbiriyle Yarışan Algılar) başlıklı bir panel düzenledi. COP31 Yeşil Bölge’deki Sıfır Atık Programlama Alanı’nda gerçekleştirilen panelde, iklim yönetişimindeki aktörlerin aynı sorunu neden farklı gördüğü ve bu farklılıkların politikaya nasıl yansıdığı tartışıldı.
SETA İklim Değişikliği ve Çevre Programı Araştırmacısı Çağla Vural’ın moderatörlüğündeki panelde Ordu Üniversitesinden Dr. Muhammed Onur Çöpoğlu, SETA Enerji Araştırmacısı Büşra Zeynep Özdemir ve Kadir Has Üniversitesinden Dr. Sezen Kaya Sönmez, iklim değişikliğinin yerel, ulusal ve bölgesel ölçekte nasıl algılandığını kendi araştırmaları üzerinden değerlendirdi. Vural açılışta, bir sorunu farklı gördüğümüzde ne yapılması gerektiği konusunda anlaşmanın da zorlaştığını belirtti.
“Yerelin sesini daha az duyuyoruz”
Panelin yerel ölçeğine odaklanan Dr. Muhammed Onur Çöpoğlu, iklim krizinin en somut biçimde yaşandığı yerel düzeyin sesinin karar alıcılara ve uzmanlara kıyasla daha az duyulduğunu vurguladı. Orman yangınlarından etkilenen yerel halkla yaptığı görüşmelere dayanan Çöpoğlu, resmî belgelerin kayıpları rakamlarla aktardığını, ancak insanların yaşadıklarını yansıtamadığını söyledi.
World Weather Attribution verilerine göre 2025 yaz yangınlarını tetikleyen sıcak, kuru ve rüzgârlı hava koşullarının iklim değişikliği nedeniyle 10 kat daha olası ve yüzde 22 daha şiddetli hâle geldiğini aktaran Çöpoğlu, Akdeniz Havzası’nın dünyanın diğer bölgelerine göre daha hızlı ısındığını ve iklim değişikliğinin burada bir tehdit çarpanı rolü oynadığını belirtti.
Çöpoğlu, yerel halkın yaşadığı güvensizlikleri dört başlıkta topladı:
- Ekonomik güvensizlik: Arıcılık ve zeytincilikle geçinen orman köylülerinin geçim kaynakları yangınlarla yok oluyor.
- Ontolojik güvensizlik: Evlerin yanması anıların kaybı anlamına geliyor, yeniden inşa edilen yaşam alanları ise insanların çevrelerine yabancılaşmasına yol açabiliyor.
- Ekolojik kayıplar: Endemik türler ve biyoçeşitlilik kayboluyor. Yaşam alanlarını yitiren yaban domuzları yiyecek bulmak için şehir merkezlerine ve plajlara iniyor.
- Sağlık riskleri: Aşırı sıcaklar yaşlılar, hamileler ve yeni doğanlar gibi kırılgan grupları etkiliyor, yangınlar hava kirliliğine yol açıyor.
Çöpoğlu, BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell’in bu hafta iklim krizini “pandemi boyutlarında küresel bir sağlık krizi” olarak nitelendirdiğini de hatırlattı.
“Türkiye iklim hedefleriyle arz güvenliğini birlikte gözetiyor”
SETA Enerji Araştırmacısı Büşra Zeynep Özdemir, küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık yüzde 70’inin enerji sektöründen kaynaklandığını, bu nedenle iklim değişikliğiyle mücadelenin enerjiden bağımsız düşünülemeyeceğini vurguladı. Türkiye’nin stratejisinin iklim değişikliğiyle mücadele ederken enerji arz güvenliğini de artırmak olduğunu söyleyen Özdemir, Covid-19 salgını, Rusya-Ukrayna Savaşı ve Hürmüz Boğazı krizi gibi jeopolitik kırılmaların bu stratejiyi şekillendirdiğini belirtti.
Özdemir, YEKDEM ve YEKA mekanizmaları sayesinde Türkiye’nin yenilenebilir enerji kurulu gücünün 2002’de yaklaşık 12,3 gigavattan 2025 sonunda 76 gigavatın üzerine çıktığını aktardı. 2053 net sıfır hedefi doğrultusunda rüzgâr ve güneş kurulu gücünün 2035’te 120 gigavata çıkarılmasının planlandığını, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın geçen hafta açıkladığı 2040 hedeflerine göre ise toplam yenilenebilir kurulu gücün 175 gigavatın üzerine çıkarılmasının hedeflendiğini belirtti.
Nükleer enerjinin kesintisiz ve karbonsuz üretimle yenilenebilir kaynakları destekleyeceğini söyleyen Özdemir, şu bilgileri paylaştı:
- Toplam kurulu gücü 4.800 megavat olan Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin ilk reaktörünün 2027’nin ilk çeyreğinde devreye alınması planlanıyor. Santral tamamlandığında Türkiye’nin elektrik talebinin yaklaşık yüzde 10’unu karşılayacak.
- Nükleer kurulu gücün 2040’ta 10, 2050’de 20 gigavata ulaşması hedefleniyor.
- Dışa bağımlılığı azaltmak için Sakarya Gaz Sahası’nda üretimin 2027’de 20 milyon metreküpe çıkarılması, Gabar’da 83 bin varilin üzerindeki günlük petrol üretiminin 100 bin varile ulaştırılması hedefleniyor.
- COP31 eylem gündemi kapsamında elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2035’e kadar yüzde 22’den yüzde 35’e çıkarılması hedefleniyor.
- Elektrikli ve hibrit araç sayısının 2040’a kadar yaklaşık 20 milyona ulaştırılması planlanıyor.
“AB için karbonsuzlaşma bir rekabet aracına dönüşüyor”
Dr. Sezen Kaya Sönmez, Dünya Meteoroloji Örgütü ve IPCC raporlarına göre Avrupa’nın en hızlı ısınan kıta olduğunu hatırlattı. Portekiz, İspanya ve Fransa gibi Akdeniz ülkelerinde aşırı sıcaklar nedeniyle 15 binden fazla kişinin hayatını kaybettiğini, bunun iklim değişikliğini AB için bir insani güvenlik meselesine dönüştürdüğünü söyledi. Kuraklığın gıda güvenliğini, nehirlerdeki su seviyesinin düşmesinin ise nükleer enerji üretimini olumsuz etkilediğini belirtti. Avrupa Çevre Ajansı verilerine göre iklim kaynaklı yıllık ekonomik kayıpların 1980’lerde 8,6 milyar avrodan 2020-2024 döneminde 44,9 milyar avroya yükseldiğini aktardı.
AB’nin iklim değişikliğini ilk kez 2003’te bir güvenlik meselesi olarak tanımladığını, 2008’den itibaren ise tehdit çarpanı olarak gördüğünü anlatan Sönmez, 2019’daki Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın bir dönüm noktası olduğunu, 2022’deki Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ardından REPowerEU ile iklim ve enerji politikalarının birlikte okunmaya başlandığını belirtti. AB’nin 2030 yenilenebilir enerji hedefini yüzde 42,5’e yükselttiğini, ancak 2025 itibarıyla yüzde 26,3’te kaldığını ve hedefin gerisinde olduğunu söyledi.
Draghi Raporu’nda “Karbonsuzlaşma Avrupa’ya enerji fiyatlarını düşürme fırsatı sunmaktadır”, Temiz Sanayi Anlaşması’nda ise “Karbonsuzlaşma Avrupa sanayisi için güçlü bir büyüme motorudur” ifadelerinin yer aldığına dikkat çeken Sönmez, yenilenebilir enerjinin AB için artık yalnızca bir emisyon azaltma aracı değil, enerji bağımsızlığı ve rekabet gücünün de aracı olduğunu vurguladı. Avrupa Komisyonunun COP31 Liderler Zirvesi’nde 2040 için yüzde 46’lık bir elektrifikasyon hedefi açıkladığını ve Türkiye’nin 2035 için önerdiği yüzde 35’lik hedefi desteklediğini hatırlattı.
“Aynı soruna üç farklı düzeyden baktık”
Moderatör Çağla Vural, kapanış değerlendirmesinde iklim müzakerelerindeki zorlukların bir nedeninin, aktörlerin aynı soruna farklı yerlerden bakması olduğunu söyledi. Vural, yangını yaşayan insanlar için iklim değişikliğinin doğrudan yaşanan bir kayıp, devletler ve AB için ise enerji güvenliği, büyüme ve rekabet hedefleriyle iç içe geçen bir mesele olduğunu belirterek SETA’nın COP31’i son gününe kadar takip edeceğini kaydetti.
