Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA), Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında “Whose Climate Security? Order, Nature, People and Publics” (Kimin İklim Güvenliği? Düzen, Doğa, İnsanlar ve Kamuoyları) başlıklı bir panel düzenledi. COP31 Mavi Bölge’de gerçekleşen ve SETA’nın X hesabından canlı yayımlanan panelde iklim krizinin güvenlik boyutu; uluslararası düzen, doğa ve kamuoyu perspektiflerinden değerlendirildi.
SETA Dış Politika Araştırmaları Direktörü Prof. Dr. Murat Yeşiltaş’ın moderatörlüğündeki panelde Doç. Dr. Ceren Uysal Oğuz, Doç. Dr. Senem Atvur ve Doç. Dr. Başar Baysal, iklim değişikliği bir güvenlik meselesi olarak tanımlandığında kimin güvenliğinin öne çıktığını sorguladı.
“ABD’nin çekilmesi rejimin işlevlerini ortadan kaldırmıyor”
Panelin ilk konuşmacısı Doç. Dr. Ceren Uysal Oğuz, ABD’nin Paris Anlaşması’ndan ve Şubat 2027’de yürürlüğe girecek şekilde UNFCCC’den çekilmesinin iklim rejimine etkilerini değerlendirdi. Ocak 2026’da yayımlanan başkanlık muhtırasıyla ABD’nin, aralarında UNFCCC ve IPCC’nin de bulunduğu 66 uluslararası kuruluş ve anlaşmadan çekildiğini hatırlattı.
Uysal Oğuz, bu kararların bilimsel değerlendirme, finansman ve enerji-teknoloji iş birliği alanlarında boşluk yarattığını belirtti. ABD’nin UNFCCC bütçesine yüzde 20’yi aşan katkısının artık ödenmediğini, Çin’in ekonomik büyümesine paralel olarak yeni bütçedeki payının yüzde 20’ye çıktığını, ABD’nin payını ise Bloomberg Philanthropies’in üstlenmeyi taahhüt ettiğini kaydetti. Boşluğu doldurabilecek aktörler olarak AB’nin düzenleyici gücüne, Çin’in temiz enerji tedarik zincirlerindeki ağırlığına ve Türkiye, Brezilya, Meksika gibi orta güçlere dikkat çekti. İradeli aktör koalisyonlarının çok taraflı rejimin yerini almadığını, onu tamamlayabileceğini, ancak krizin hızına ve ölçeğine yetişip yetişemeyeceklerinin açık bir soru olduğunu vurguladı.
“Doğanın kendisi güvenliğin referans nesnesi olmalı”
Doç. Dr. Senem Atvur, iklim güvenliği tartışmalarında doğanın ya bir kaynak ya da bir tehdit olarak görüldüğünü, kendi başına bir değer olarak ele alınmadığını ifade etti. Ekolojik güvenlik yaklaşımının gezegeni tek bir canlı sistem olarak gördüğünü ve insanı doğanın bir parçası saydığını anlattı.
Atvur, ekolojik güvenliğin en kırılganları mekân, zaman ve tür boyutlarında, yani Küresel Güney’deki toplulukları, gelecek nesilleri ve insan dışı türleri kapsadığını belirtti. Kırılgan toplulukların sesinin duyulmamasının iklim krizini bir adalet sorunu hâline getirdiğinin altını çizdi. Bolivya, Ekvador, Yeni Zelanda ve İspanya’da doğaya hak ya da tüzel kişilik tanıyan düzenlemeleri örnek gösterdi. Bağlayıcı küresel kurallara, gelecek nesilleri ve diğer türleri koruyan hukuki düzenlemelere ihtiyaç olduğunu vurguladı.
“Türkiye’de iklim farkındalığı çok yüksek”
Doç. Dr. Başar Baysal, Türkiye’de iklim güvenliği algısına ilişkin yeni yayımlanan çalışmasının bulgularını paylaştı. Kamuoyu araştırmasına göre Türk toplumunun yüzde 96’sı iklim değişikliğini büyük bir sorun olarak görüyor; iklim şüphecilerinin oranı ise yalnızca yüzde 1,2. Katılımcıların yüzde 43’ü iklimle bağlantılı bir olaydan doğrudan zarar gördüğünü düşünüyor.
Baysal, toplumun yüzde 65’inin iklim değişikliğini bir güvenlik meselesi olarak gördüğünü, su güvenliğinin en öncelikli riskler arasında yer aldığını aktardı. Görüştüğü 20 milletvekilinden 19’unun da iklim değişikliğini hem önemli bir sorun hem de güvenlik meselesi olarak gördüğünü ifade etti. Bu tablonun, iklim değişikliğinin “adil güvenlikleştirilmesi” için güçlü bir potansiyel sunduğunu söyledi.
“Güvenlikleştirme militarizasyona dönüşmemeli”
Soru-cevap bölümünde iklim değişikliğinin gelecekte büyük çaplı çatışmalara yol açıp açmayacağı tartışıldı. Atvur ve Baysal, iklim değişikliğini çatışma üzerinden ele almanın aciliyeti görünür kılmak gibi bir avantajı olduğunu, ancak devlet ve askeri güvenlik merkezli bir yaklaşımın krizi derinleştirebileceğini belirtti. İklim değişikliğinin doğrudan çatışma nedeni olmaktan çok bir “tehdit çarpanı” olduğu vurgulandı. İklim adaleti perspektifiyle en kırılgan toplulukların sesine kulak vermenin, krizi güvenlikleştirmeden ele almanın yolu olduğu ifade edildi.
Moderatör Yeşiltaş, SETA İklim Değişikliği ve Çevre Programı’nın son bir yılda iklim değişikliğine ilişkin çok sayıda politika analizi yayımladığını ve iklim değişikliğinin Türk siyaseti ile bölgesel güvenlik üzerindeki etkilerini incelemeyi sürdüreceğini belirtti.
