Onuncu Yılında 15 Temmuz: Kemalist ve Gülenist Vesayet Modellerinin Demokratik Teori Açısından Karşılaştırılması

15 Temmuz 2016’da gerçekleşen Gülenist darbe teşebbüsü, kullanılan şiddetin boyutları, devlet kurumlarının doğrudan hedef alınması ve halkın geniş katılımlı direnişiyle önlenmesi bakımından Türkiye’nin siyasi tarihinde ayrı bir yere sahiptir. Darbe girişiminin onuncu yılı, olayın sıcak siyasi tartışmaların ötesine geçilerek Türkiye’nin uzun bürokratik vesayet tecrübesi içinde yeniden değerlendirilmesi için önemli bir fırsat sunmaktadır. Bu analiz, görünüşte birbirine zıt olan Kemalist ve Gülenist yapılanmaların demokratik teori ve uygulama açısından taşıdığı ortak özellikleri incelemektedir. İki yapılanmanın karşılaştırılması; lider kültü, mutlak ve merkezi güce bağlılık, toplum mühendisliği, çoğulculuğa mesafe, demokratik siyaseti araçsallaştırma, seçilmiş siyasetçileri küçümseme, devlet bürokrasisi içinde örgütlenme ve son çare olarak darbeye başvurma eksenlerinde yürütülmektedir. Analizde, Kemalizm ile Gülenizmin aynı ideoloji olduğu ileri sürülmemekte; farklı ideolojik kaynakların ve sembollerin benzer bir vesayetçi siyaset tarzı üretebileceği savunulmaktadır. Gülenist yapılanmanın Kemalist bürokratik vesayet modelini ortadan kaldırmak yerine onun devlet içinde örgütlenme, bürokratik iktidar kurma ve toplumu yukarıdan şekillendirme yöntemlerini devralarak yeni bir vesayet düzeni kurmaya yöneldiği ileri sürülmektedir. Ayrıca 15 Temmuz sonrasında çıkarılması gereken demokratik sonuçlar hukuk devleti, bireysel sorumluluk, devletin tarafsızlığı, liyakat, çoğulculuk ve sivil siyasetin üstünlüğü çerçevesinde ele alınmaktadır.