Devletlerin ekonomik kaynaklarını güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda nasıl şekillendirdiğini gösteren en somut göstergelerin başında savunma harcamalarının seyri gelmektedir. Son 25 yıl incelendiğinde, askeri harcamaların hacmi ve gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı, bölgesel ve küresel dinamiklere bağlı olarak farklı eğilimler sergilemiştir. SIPRI verileriyle hazırlanan bu grafikler, dünyadaki ve seçili ülkelerdeki askeri harcama eğilimlerini ortaya koymaktadır.
Dünya genelindeki askeri harcamalar, 2000 yılından bu yana istikrarlı bir yükseliş göstermiştir. Veriler incelendiğinde, 2000 yılında yaklaşık 1,24 trilyon dolar olan harcamaların, 2024 yılı itibarıyla 2,60 trilyon dolar seviyesine ulaştığı görülmektedir. 2010-2018 yılları arasındaki nispeten durağan seyrin ardından, 2020 yılından itibaren belirgin bir ivmelenme söz konusudur. Bu durum, dünyadaki jeopolitik gerilimlerin tırmanması ve bölgesel çatışmaların artması ile açıklanabilir.
Dünya Toplam Askeri Harcamaları
Grafiklerde yer alan kesikli çizgiler dünya ortalamasını temsil ederken; ABD, Rusya, İsrail, Suudi Arabistan ve Yunanistan gibi aktörlerin bu ortalamanın üzerinde bir seyir izlediği açıktır. Belirtilen yıllar arasında Mısır dışındaki tüm ülkelerde askeri harcamalar sabit fiyatlarla artmıştır. Ancak GSYH içindeki paylar nispeten daha dengeli bir değişim göstermiştir. 2024 yılına gelindiğinde ise özellikle çatışma bölgelerindeki aktörlerde harcamaların ivmelenerek arttığı gözlemlenmektedir.
Grafiklerdeki en keskin sapmalar İsrail ve Rusya hattında gerçekleşmiştir. İsrail’in savunma harcamalarının GSYH içindeki payı 2024 yılında %8,78 seviyesine ulaşarak 45 milyar doları aşmıştır. Benzer şekilde Rusya, 2021 sonrası başlayan askeri hareketlilikle birlikte harcamalarını sabit fiyatlarla 150 milyar dolar seviyesine taşımış ve GSYH payını %7,05’e çıkarmıştır. Orta Doğu özelinde Suudi Arabistan, 2015’teki zirve noktasının ardından GSYH payında dalgalanmalar yaşasa da 2024 itibarıyla 78,9 milyar dolarlık harcama hacmi ve %7,30’luk payıyla bölgedeki ağırlığını korumuştur. İran’da ise harcama miktarı 2024’te 6,6 milyar dolar seviyesinde kalırken, GSYH payı (%2,01) dünya ortalamasının hafif altında seyretmiştir.
Askeri Harcamalar
Amerika Birleşik Devletleri, 2000 yılından bu yana harcama miktarını artırarak 2024 yılında yaklaşık 968 milyar dolara ulaştırmıştır. Bu süreçte GSYH içindeki payını %3,1 ile %4,8 bandı arasında tutmuştur.
Türkiye ve Yunanistan incelendiğinde; her iki ülkenin 2000’li yılların başındaki GSYH paylarının (%3,6 civarı), 2010’lu yılların ortasında gerilediği görülmektedir. Ancak Türkiye’nin askeri harcamaları, özellikle 2020’den sonra sabit fiyatlarla artarak 2024’te 21,8 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Türkiye’nin GSYH içindeki payı %1,92 ile dünya ortalamasına oldukça yakın bir seviyede konumlanırken, Yunanistan %3,13 pay ile ekonomik ölçeğine oranla daha yüksek bir savunma yükü taşımaya devam etmektedir. Mısır ise harcama miktarında son yıllarda düşüş sergilemekle birlikte GSYH payı (%0,67) diğer bölge ülkelerine kıyasla oldukça düşük kalmıştır.
Askeri Harcamaların GSYH'ye Oranı
Sonuç olarak, askeri harcamalar dünya çapında hacimsel olarak artarak son çeyrek asrın en yüksek seviyelerine ulaşmıştır. Askeri harcamaların GSYH payı ise dünya ortalamasında durağan seyretse de son yıllarda artış göstermiştir.
