Çin’in Vuhan kentinde Aralık 2019’da ortaya çıktığı düşünülen yeni tip koronavirüs (Kovid-19) geçirdiği mutasyonla birlikte etkisini sürdürüyor. Birçok ülkede sıkı tedbirlerin hayata geçirilmesine sebep olan salgının ikinci evresi insan yaşamına tehdit oluşturmaya devam ediyor. Aşılama çalışmalarının başlaması umutları artırırken ülkeler virüsün bulaşma hızından çekiniyor. ABD, Çin, İngiltere, İsrail ve Türkiye gibi aktörler aşılama hızı açısından öne çıkarken pek çok ülke aşıya ulaşmada sıkıntı yaşıyor. Aşı üretimi ve tedarikinin bir rekabet alanı haline gelmesi ise gelir seviyesi düşük olan ülkeler için sürecin tahribatını artırıyor.
Kovid-19 salgınının insan yaşamını tehdit ettiği diğer bir alan da gıda sektörü olarak öne çıkıyor. Üretimin bütün sektörlerde olduğu gibi tarım sektöründe de sekteye uğraması, ürün fiyatlarının istikrarsızlaşmasına neden oluyor. Özellikle ulusal karantina uygulamalarında insanların gıda ürünlerini stoklamaya başlaması fiyatları yukarıya doğru çekiyor. Sağlık malzemelerinde olduğu gibi, gıda ürünlerinde de korumacı politikalara başvuran devletler, kendi toplumlarının gıdaya ulaşımını daha elzem bir mesele olarak görüyor. Rusya ve Arjantin gibi ülkelerin bazı gıda ürünlerinde vergileri artırması veya ihracat yasağı getirmesi durumun ehemmiyetini gözler önüne seriyor. Ticari korumacılık uygulamalarının tarım sektöründe artmaya başlaması, ülkelerin iklim değişikliği konusuna vereceği önemi artırırken gıdayı küresel bir güvenlik sorunu haline getiriyor.
Birçok kişinin temel besin kaynağı olan pirinçte salgın sürecinde korumacı politikaların benimsenmesi fiyatların yükselmesine neden oluyor. Küresel olarak buğday, pirinç, yağ ve diğer birçok gıda maddesi fiyatlarında oluşan yüzde 30’dan fazla artışlar fiyatları son altı yılın zirvesine taşıdı.
2020’de dünya tarım sektörü
Kovid-19 gıda fiyat istikrarına zarar verdi mi?
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından aylık açıklanan gıda fiyat endeksi pandeminin negatif etkisini ortaya koyması açısından önemli. 2020’de yüzde 15’ten fazla artan endeks Ocak 2021’de yüzde 4,3’lük artış kaydetti ve fiyatlar son 6 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Aynı aylar arasında küresel yağ fiyatları yüzde 60, şeker yüzde 50, buğday ise yüzde 30’dan fazla artış gösterdi. Aralık-Ocak aylarında ise gıda fiyatları yüzde 2 ila 9 arasında arttı. Bu artışlar son 8 yılın en keskin aylık yükselişleriydi. Önümüzdeki aylarda fiyat artışlarının süreceğini söylemek mümkün; kuraklığın bu sürece önemi oranda etki edeceği de biliniyor. FAO’nun açıkladığı endeksler göz önüne alındığında, salgın döneminde istihdam ve gelirlerin azalmasına karşın gıda fiyatlarının yükseldiği ve enflasyon yarattığı anlaşılıyor. Kovid-19’un siyasi, ekonomik ve toplumsal yansımalarının insan yaşamının temel ihtiyacı olan besinlere de etki etmesi, krizin boyutunu ve kamunun sorumluluklarını ağırlaştırmıştır.
Az gelişmiş altyapıya sahip ülkeler Kovid-19’un getirdiği olumsuz etkilerden ciddi derecede etkilendiler. Yağmurların seyrekleşmesi, erozyon ve tarımsal ürünlerde verimliliğin azalması nedeniyle, gerekli maddi kaynak ve altyapıdan yoksun olan ülkeler için pandemi dönemi daha ağır bir şekilde geçiriyor.
Salgın, kuralık, enflasyon ve gıda güvenliği
[AA, 12 Şubat 2021].
