6 Ocak 2026’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde “Genç İstihdam Hamlesi-GÜÇ (Gençliğin Üretim Çağı) Programı”nı açıkladı.
- Genç İstihdam Hamlesi kapsamında hayata geçirilen GÜÇ Programı nedir ve hangi politika ihtiyaçlarından doğmuştur?
GÜÇ Programı gençlerin eğitimden istihdama geçiş sürecini güçlendirerek genç nüfusun üretim süreçlerine daha erken ve daha etkin katılımını sağlamak amacıyla hayata geçirilen çatı nitelikli bir istihdam programıdır.
GÜÇ Programı ile 2026-2028 dönemini kapsayacak şekilde 3 milyondan fazla gencin istihdama kazandırılması hedeflenmektedir. Program için ayrılan toplam kaynak 445 milyar TL olup bu tutar genç istihdamına yönelik bugüne kadar oluşturulmuş en kapsamlı mali çerçevelerden biri olarak dikkat çekmektedir.
GÜÇ Programı’nın ortaya çıkışında etkili olan politika ihtiyaçları genç işsizliğinin niceliksel olarak azaltılmasının ötesine geçmektedir. Program aynı zamanda Türkiye iş gücü piyasasında uzun süredir tartışılan yapısal ve niteliksel sorunlara bütüncül bir yanıt üretme ihtiyacından doğmuştur. Bu bağlamda öncelikle eğitim sistemi ile iş gücü piyasası arasındaki uyum sorunları, mezuniyet sonrası ilk işe geçiş süresinin uzaması ve gençlerin iş deneyimi eksikliği temel politika gereksinimleri olarak öne çıkmaktadır. Program bu boşluğu kapatmayı ve gençlerin “okuldan doğrudan işe” geçişini hızlandırmayı amaçlamaktadır.
Öte yandan ne eğitimde ne istihdamda olan (NEET) gençlerin oranında son yıllarda kaydedilen düşüşe rağmen bu grubun iş gücü piyasasına kalıcı biçimde entegre edilmesi halen önemli bir politika ihtiyacı olarak varlığını sürdürmektedir.
Ayrıca demografik dönüşüm, nüfus artış hızındaki azalma ve çalışma çağındaki nüfusun orta ve uzun vadelerde daralma potansiyeli genç nüfusun stratejik bir ekonomik kaynak olarak daha etkin değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda GÜÇ Programı mevcut işsizliği azaltmanın yanında Türkiye’nin orta ve uzun vadeli büyüme, rekabetçilik ve verimlilik hedeflerini destekleyecek bir insan kaynağı politikası ihtiyacına cevap vermeyi de amaçlamaktadır.
- GÜÇ Programı’nın çatı niteliğine sahip olması neden önemlidir? Program çatısı altında yer alan destek modelleri nelerdir?
Genç istihdamı, tek boyutlu ve tek araçlı politikalarla ele alınabilecek bir mesele olmaktan ziyade farklı düzey ve niteliklerde sorun alanlarını bünyesinde barındıran çok katmanlı bir yapıya sahiptir. Bu nedenle etkili bir genç istihdam politikasının bu sorunları ayrı ayrı ele alan parçalı uygulamalar yerine bütüncül ve birbirini tamamlayan bir çerçeve içinde tasarlanması büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda GÜÇ Programı’nın çatı niteliğinin tam da bu ihtiyaçtan hareketle kurgulandığı değerlendirilmektedir.
GÜÇ Programı gençlerin eğitimden istihdama geçiş sürecinde karşılaştıkları riskleri azaltmayı amaçlayan beş tamamlayıcı destek modelinden oluşmaktadır. Program çerçevesinde öne çıkan destek unsurları şunlardır:
Staj Desteği: Program kapsamında üç yılda ilave 800 bin öğrenciye staj imkanı sağlanması hedeflenmektedir. Aktif iş gücü programlarından yararlanan işverenlerin, katılımcı sayılarının en az yüzde 10’u kadar stajyer istihdam etmeleri zorunlu kılınmaktadır.
Geleceğim Meslekte: Program kapsamında üç yıl içinde 750 bin meslek lisesi ve meslek yüksekokulu öğrencisinin istihdama geçiş sürecine bireysel danışmanlık yoluyla eşlik edilmesi hedeflenmektedir.
NEET İş Gücü Uyum Programı (NİUP): NEET gençlere yönelik bir program olup üç yıl içinde 450 bin gencin yeniden eğitim ve istihdama kazandırılması amacını taşımaktadır.
İşe İlk Adım Programı (Ücret Sübvansiyonu): Program kapsamında 18-25 yaş aralığındaki gençlerin ilk işe girişlerinde ücret ve sigorta primlerinin net asgari ücrete karşılık gelen kısmı İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanmaktadır. Üç yıl içinde 750 bin gencin istihdama kazandırılması hedeflenmektedir.
İŞKUR Gençlik Programı: 2028 yılı sonuna kadar 1 milyon üniversite öğrencisinin eğitimleri devam ederken haftada 1-3 gün arası esnek çalışma modeliyle; sürdürülebilir kampüs faaliyetlerinden dijital dönüşüme, sosyal ve kültürel çalışmalardan girişimciliğe yaklaşık 30 farklı alanda düzenli gelir elde ederek deneyim kazanması amaçlanmaktadır.
- Programın hedef kitlelerine sunduğu destek mekanizmalarının çeşitliliği nasıl değerlendirilebilir?
GÜÇ Programı’nın ayırt edici yönlerinden biri gençleri homojen bir kitle olarak ele almamasıdır. Bu bağlamda program genç istihdamını farklı yaş grupları, eğitim düzeyleri ve iş gücü piyasasıyla kurulan ilişki biçimleri üzerinden değerlendirmektedir. Bu çerçevede program kapsamında sunulan destek mekanizmalarının çeşitliliği gençlerin karşı karşıya geldikleri sorunların niteliği ve düzeyinin farklılaştığı yönünde benimsenen temel politika yaklaşımıyla uyumludur.
Özellikle programın hedef kitleleri arasında yer alan NEET gençler iş gücü piyasası ve dolayısıyla sistem dışında olan gruplardan biridir. Bu grup için geliştirilen NİUP klasik istihdam teşviklerinden farklı olarak gençlerin temel beceriler kazanmasını, iş disiplinine uyum sağlamasını ve sosyal hayata yeniden katılmasını hedeflemektedir. Eğitim ve uygulamayı birlikte içeren bu yapı NEET gençlerin istihdama doğrudan geçişinden önce onları iş gücü piyasasına hazırlayan bir “ara basamak” işlevi görmektedir. Bu yönüyle program ekonomik niteliğinin yanı sıra toplumsal bütünleşme boyutunu da içeren bir destek mekanizması sunmaktadır.
- Program kapsamında ortaya koyulan hedefler mevcut iş gücü piyasası koşulları ve ekonomik göstergeler ışığında ne ölçüde sürdürülebilir görünmektedir?
GÜÇ Programı kapsamında önümüzdeki 3 yıl içinde 3 milyondan fazla gencin istihdama kazandırılmasının hedeflenmesi, Türkiye’nin genç istihdamına yönelik güçlü ve kararlı bir politika iradesi ortaya koyduğunu göstermektedir. Programın yüksek bütçesi ve farklı hedef gruplara yönelik çeşitlendirilmiş araçları dikkate alındığında belirlenen hedeflerin mevcut iş gücü piyasası koşullarıyla uyumlu ve uygulanabilir bir çerçeve sunduğu söylenebilir.
Bununla birlikte programın sürdürülebilirliği bir yönüyle özel sektörün sürece nasıl ve ne ölçüde sahip çıkacağıyla doğrudan ilişkilidir. Özellikle İşe İlk Adım Programı kapsamında sunulan 6 aya kadar ücret ve prim desteklerinin işletmeler tarafından kısa vadeli bir maliyet avantajı olarak görülme riski bulunmaktadır. Bu desteklerin genç istihdamını kalıcı hale getirecek bir yatırım aracı olarak değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu desteklerin programın ruhuna uygun ve iyi niyetli biçimde kullanılması belirlenen hedeflere ulaşılmasında ciddi bir rol oynayacaktır.
Bu riskin önüne geçebilmek için program kapsamında yer alan işletmelerin uygulama pratiklerinin yakından izlenmesi önerilmektedir. Bu bağlamda işverenlerin destek sonrasında gençleri istihdamda tutma oranlarının izlenmesi, iyi uygulama örneklerinin teşvik edilmesi ve gerektiğinde kademeli destek modellerinin devreye alınması programın etkisini artırabilecek tamamlayıcı araçlar olarak değerlendirilebilir.
- Programın orta ve uzun vadelerde genç istihdamı, iş gücü piyasası yapısı ve sosyal yapı üzerinde nasıl bir dönüşüm oluşturması beklenmektedir?
GÜÇ Programı’nın orta ve uzun vadelerde oluşturması beklenen dönüşüm yalnızca istihdam göstergeleriyle sınırlı değildir. Programın kapsamı iş gücü piyasasının yapısal işleyişini ve sosyal yapıyı birlikte etkileyen çok boyutlu bir etki alanına işaret etmektedir. Bu bağlamda program gençlerin iş gücü piyasasına daha erken, daha donanımlı ve daha kalıcı biçimde katılımını hedefleyerek istihdamın niteliğini artırmayı ve iş gücü piyasasında sürdürülebilir bir denge oluşturmayı amaçlamaktadır. Söz konusu bu dönüşüm genç istihdamının kronikleşen sorun alanlarını azaltırken aynı zamanda toplumsal yapının güçlenmesine de katkı sunabilecek bir potansiyel taşımaktadır.
Gençler açısından bakıldığında GÜÇ Programı’nın en önemli etkilerinden biri iş gücü piyasasına giriş yaşının düşürülmesi ve iş deneyiminin daha erken aşamalarda kazanılmasının teşvik edilmesidir. Staj, yarı zamanlı çalışma, mesleki yönlendirme ve ilk işe geçiş destekleri sayesinde gençler eğitim sürecinde üretimle bağ kurmakta ve mezuniyet sonrası uzun süreli iş arama döngüsünden uzaklaşmaktadır. Bu durumun gençlerin ekonomik bağımsızlıklarını daha erken kazanmalarına, gelecek beklentilerinin güçlenmesine, evlilik ve sosyal hayata daha güvenli biçimde katılmalarına katkı sunması beklenmektedir.
İş gücü piyasası yapısı açısından program, istihdamın daha kayıtlı, planlı ve beceri uyumuna dayalı bir zeminde gelişmesini desteklemektedir. Gençlerin istihdama geçişinde yaşanan kopuklukların azalması, işverenler açısından daha öngörülebilir ve nitelikli bir iş gücü arzı anlamına gelmektedir. Bu durum, personel/işçi devir hızının düşmesine, işletmelerin insan kaynağına yatırım yapma eğiliminin artmasına ve uzun vadeli verimlilik kazanımlarına katkı sunabilecek bir dönüşüm potansiyeli taşımaktadır.
Sosyal yapı boyutunda ise GÜÇ Programı’nın etkilerinin daha geniş bir çerçevede değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda program gençlerin daha erken yaşta istihdama katılması, düzenli gelir elde etmesi ve kayıtlı çalışma içinde yer almasını kolaylaştırmaktadır. Bu durum evlilik kararlarının daha sağlıklı ve öngörülebilir koşullarda alınmasına da zemin hazırlayabilir. Bu bağlamda GÜÇ Programı doğrudan nüfus politikası olarak tasarlanmamış olsa da gençlerin ekonomik ve sosyal güvenliklerini güçlendirerek bu alanlarda dolaylı ama önemli katkılar sunabilecek bir araç niteliği taşımaktadır
