AB’nin COP31 pozisyonu, AB Konseyi tarafından 12 Ekim’de kabul edilen kararlarla açıklandı. Metin COP31’de Paris Anlaşması’nın 1,5°C hedefinin gerçekleştirilmesi için küresel emisyonların azaltılmasında somut ilerlemeler kaydedilmesini ve iklim eylemi hedeflerinin artırılmasını vurguluyor. Ayrıca, adil ve düzenli bir enerji geçişinin sağlanması, iklim finansmanının artırılması, sürdürülebilir kalkınmanın desteklenmesi, temiz enerji teknolojilerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması, karbon emisyonlarının azaltılması, iklimle uyumlu altyapı yatırımlarının teşvik edilmesi gibi alanlarda uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesini hedefliyor. 2025 yılında, Avrupa Birliği ve 27 üye devleti, gelişmekte olan ülkelerin sera gazı emisyonlarını azaltmalarına ve iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamalarına destek olmak amacıyla kamu kaynaklarından 32,3 milyar avroluk iklim finansmanı ve özel sektöre 9,3 milyar avroluk finansman sağlamıştır. AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra, konferans öncesinde yeni bir finansman taahhüdünde bulunulmayacağını ifade etmiş ve daha fazla yük paylaşımı çağrısında bulunmuştur. Konferanstan üç gün önce ise, 6 Kasım’da, üye devletler Metan Tüzüğü’nün ithalatçılara yönelik izleme ve raporlama yükümlülüklerinin bir yıl ertelenmesini kabul etti. Bu pozisyon, konferansın ilk günlerinde AB’nin ortaklarıyla yayımladığı bildiriye ve liderler düzeyindeki açıklamalara da yansımıştır.
Ortak Bildiri ve Liderler Zirvesi
Konferansın ilk günü olan 9 Kasım’da AB ve üye devletleri, Samoa Anlaşması’nı imzalayan 77 Afrika, Karayip ve Pasifik Devletleri Örgütü (OACPS) üyesiyle birlikte “COP31’e ve Ötesine: Önceliklerden Uygulamaya” başlıklı ortak bir bildiri yayımladı. Toplam 104 ülkeyi kapsayan bildiri, altı iş birliği alanı belirlemektedir. Bunlar arasında iklim dayanıklılığının güçlendirilmesi ve uyum hedeflerinin uygulanması, iklim finansmanı, temiz elektrifikasyon ve enerji erişiminin hızlandırılması, iklim verisi, bilim, teknoloji ve kapasite geliştirme alanlarında iş birliği yer aldı. Bunlara ek olarak gıda sistemleri, su, okyanuslar, ormanlar ve ekosistemlerin dayanıklılığının artırılması ile uluslararası okyanus yönetişiminde iş birliğinin güçlendirilmesi de hedefler arasındadır. Bildiri, şebeke bağlantısı ve esnekliği, enerji depolama ve bölgesel sınır ötesi şebeke bağlantıları, risk paylaşımı ve karma finansman konularını öne çıkarmakta, 2035’e kadar yıllık en az 300 milyar dolar mobilize etme hedefini ve fosil yakıtlardan uzaklaşmanın hızlandırılması taahhüdünü yinelemektedir. AB’nin öncelikleri etrafında şekillenen bildiri, yeni bir finansman paketi içermediği için bu ortaklığın finansman pazarlıklarında ne kadar dayanıklı olacağını belirsiz bırakmaktadır.
Diğer taraftan, Komisyon sera gazı emisyon verilerini ve adaptasyon ile uyum gibi konuları ele alan İklim Eylemi İlerleme Raporu’nu yayımladı. Bu rapora göre, AB’nin net emisyonları 2025’te bir önceki yıla göre %1,6 azalmış ve 1990 düzeyinin %39 altına inmiştir. Bu durum, uzun vadeli düşüş eğiliminin sürdüğünü göstermekle beraber, 2030 iklim hedefine ulaşmak için azaltım hızının artırılması gerektiğine de işaret etmektedir. Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, 11 Kasım’da Antalya Liderler Zirvesi’ndeki konuşmasında iklim krizi derinleşirken, Hürmüz Boğazı’ndaki tedarik kesintilerinin küresel enerji piyasalarını sarstığını belirtti ve AB’nin iklim taahhütlerini yerine getirmek, elektrifikasyonu hızlandırmak ve uluslararası ortaklıkları güçlendirmek şeklinde üç önceliğini paylaştı. Von der Leyen, Türkiye başkanlığının önerdiği ve elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035’e kadar %35’e çıkarmayı öngören hedefi desteklediklerini açıklamış, diğer ülkeleri de bu hedefe katılmaya çağırmıştır. Bu çerçevede, von der Leyen, AB’nin elektriğin nihai enerji tüketimindeki payını 2040’a kadar %46’ya çıkarma hedefine de değinmiştir. Von der Leyen’in öne çıkardığı elektrifikasyon önceliği, AB’nin aynı hafta enerji alanında katıldığı girişimlerde de somut karşılık bulmuştur.
Enerji Alanındaki Taahhütler
AB, 10 Kasım’da Türkiye başkanlığının Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) ile birlikte başlattığı Küresel Jeotermal Hedefi 2050 taahhüdüne katıldı. Taahhüt, ısı ve elektrik amaçlı küresel jeotermal enerji arzının 2050’ye kadar 2025 düzeyinin 12 katına çıkarılmasını hedefliyor. Metin, IRENA’nın küresel jeotermal kurulu gücün 15.6 GW’dan 193 GW’a yükselebileceğine ilişkin analizine dayanıyor. İmzacılar, politika çerçevelerini ve yatırım olanaklarını güçlendirmeyi; araştırma-geliştirme, tedarik zincirleri, uluslararası iş birliği ve teknik destek alanlarında adım atmayı taahhüt ediyorlar. Diğer taraftan, AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen, jeotermal enerjiyi Avrupa’nın enerji güvenliği, rekabet gücü ve stratejik özerkliği açısından değerlendirmiştir. 10 Kasım’daki Enerji ve Ulaşım Günü programında, Türkiye başkanlığı ile Komisyonun Haziran 2026’da başlattığı Electrify Now platformunun ev sahipliğinde bir Küresel Elektrifikasyon Bakanlar Toplantısı yer aldı.
Jeotermal taahhüdü ve Electrify Now, AB’nin enerji alanında ev sahibi Türkiye’nin girişimleriyle doğrudan örtüşen bir gündem izlediğini göstermektedir. Jørgensen’in jeotermal enerjiyi stratejik özerklik ve küresel fiyat dalgalanmalarından bağımsızlık üzerinden tanımlaması, Konsey kararlarında yenilenebilir enerjiye geçişin stratejik bağımlılıkların azaltılmasıyla ilişkilendirilmesiyle de örtüşmektedir. Enerji alanındaki bu küresel taahhütlerin yanı sıra AB, ilk haftada bölgesel ölçekte de girişimler sunmuştur.
Akdeniz Paktı
Akdeniz’den Sorumlu Komiser Dubravka Šuica 13 Kasım’da Akdeniz Paktı kapsamındaki iklim girişimlerini sundu. Paketin merkezindeki Trans-Mediterranean Renewable Energy and Clean-Tech Cooperation Initiative (T-MED) girişimi, 2035’e kadar temiz enerji ve altyapı alanlarında 25 milyar avroya kadar yatırım çekmeyi hedefliyor. Pakette ayrıca uyum, sürdürülebilir su kullanımı ve biyoçeşitliliğe yönelik bir ortaklık ile Akdeniz için Birlik’in 2027-2028 İklim Eylem Planı’na destek yer almaktadır. AB, Antalya’da yeni bir küresel finansman taahhüdünde bulunmazken, bölgesel ölçekte mevcut bir yatırım girişimi olan T-MED’i öne çıkarmıştır. Garantilerle desteklenen bir yatırım platformuna dayanan bu yaklaşım, OACPS bildirisinde de vurgulanan garantiler, risk paylaşımı ve karma finansman gibi araçlarla örtüşmektedir. AB’nin ilk haftada attığı bu adımların karşılığını bulup bulmayacağı ise ikinci haftada müzakere edilecek karar metnine bağlı olacaktır.
İkinci Haftaya Doğru
COP31 Başkanlığı'nın 13 Kasım’da yayımladığı ve 10-11 Kasım istişarelerinde tarafların önerilen kapsayıcı karara ilişkin görüşlerini derleyen not, farklı yönlerdeki görüşleri bir arada kayda geçirmektedir. Bu görüşler arasında, elektrifikasyonun 2035’e kadar küresel düzeyde %35’e çıkarılması, enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşma ve ormanlara ilişkin yol haritalarının memnuniyetle karşılanması yer almaktadır. Öte yandan, bazı taraflar kararın yukarıdan aşağıya hedefler içermemesini ve belirli sektörleri ya da enerji kaynaklarını hedef almaması gerektiğini talep etmiştir. Nihai karar metninin ilk taslağının ikinci haftanın başında masaya gelmesi beklenmektedir.
Sonuç
COP31’in ilk haftasında AB, Konsey’in 12 Ekim’de belirlediği pozisyon doğrultusunda fosil yakıtlardan uzaklaşma ve temiz elektrifikasyonu öne çıkarmıştır. Bu pozisyon, OACPS ile yayımlanan ortak bildiriye, von der Leyen’in %35 elektrifikasyon hedefine verdiği desteğe, Küresel Jeotermal Hedefi 2050’ye katılıma ve Akdeniz Paktı kapsamındaki T-MED girişimine yansımıştır. Elektrifikasyon, AB’ye hem ev sahibi Türkiye hem de OACPS ortaklarıyla ortak bir zemin sağlamıştır. Buna karşılık AB yeni bir finansman taahhüdünde bulunmamıştır. Elektrifikasyon konusunda oluşan bu ortak zeminin fosil yakıtlardan uzaklaşma diline nasıl yansıyacağı ikinci haftada şekillenecektir.
