COP31’de Türkiye’nin Enerji Diplomasisi

COP31’de Türkiye’nin Enerji Diplomasisi

Türkiye'nin COP31'de attığı adımlar 5 Kasım'da açıklanan "Millî Enerji 2040" vizyonuyla birlikte değerlendirildiğinde daha fazla anlam kazanıyor. Elektrifikasyonun merkeze alındığı bu vizyon kapsamında 2040'a dek güneş ve rüzgar kurulu gücünün 175 gigavata (GW), nükleer enerji kurulu gücünün 10 GW'a, sınır ötesi elektrik bağlantılarının ise 15 GW'a çıkarılması hedefleniyor.
Paylaş:

Antalya’da düzenlenen 31. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) Türkiye açısından iklim müzakerelerinin yanı sıra enerji diplomasisinde yeni ortaklıkların geliştirildiği önemli bir platforma dönüştü. Zirve kapsamında Çin ve Suudi Arabistan’la yenilenebilir enerji, Kanada’yla nükleer enerji, Azerbaycan, Gürcistan ve Bulgaristan’la ise sınır ötesi elektrik ticareti alanlarında anlaşmalar imzalandı. Çin ve Suudi Arabistan’la yürütülen projelerin toplam yatırım potansiyeli 20 milyar doları aşarken diğer iş birlikleri de Türkiye’nin enerji arz güvenliği ve bölgesel enerji ticaretindeki konumu açısından yeni fırsatlar ortaya koydu.

Türkiye’nin COP31’de attığı adımlar 5 Kasım’da açıklanan “Millî Enerji 2040” vizyonuyla birlikte değerlendirildiğinde daha fazla anlam kazanıyor. Elektrifikasyonun merkeze alındığı bu vizyon kapsamında 2040’a dek güneş ve rüzgar kurulu gücünün 175 gigavata (GW), nükleer enerji kurulu gücünün 10 GW’a, sınır ötesi elektrik bağlantılarının ise 15 GW’a çıkarılması hedefleniyor. Aynı dönemde Türkiye’nin enerji alanında ihtiyaç duyacağı toplam yatırımın 500 milyar dolara ulaşacağı öngörülüyor. Dolayısıyla uluslararası ortaklıkların geliştirilmesi yalnızca yabancı sermayenin ülkeye çekilmesi bakımından değil, söz konusu hedeflere ulaşılabilmesi için ihtiyaç duyulan teknoloji, finansman ve altyapının oluşturulması açısından da önem arz ediyor.

Çin ve Suudi Arabistan ile Yenilenebilir Enerji Ortaklıkları

COP31 kapsamında imzalanan anlaşmalar arasında en yüksek yatırım büyüklüğüne sahip olanı, Çin Halk Cumhuriyeti Ulusal Enerji İdaresi ile yenilenebilir enerji alanında gerçekleştirilen mutabakat oldu. Yaklaşık 15 milyar dolarlık yatırım öngören anlaşmayla Türkiye’de toplam 7 bin megavat (MW) güneş ve rüzgar enerjisi kurulu gücü geliştirilmesi, yeni enerji depolama sistemlerinin kurulması ve 4 bin MW’lık elektrik iletim altyapısının hayata geçirilmesi hedefleniyor. Çin’in yenilenebilir enerji teknolojilerindeki küresel konumu dikkate alındığında bu ortaklığın yalnızca yeni santral yatırımlarından ibaret olmadığı görülüyor. Anlaşma kapsamında rüzgar türbini ekipmanlarının Türkiye’de üretilmesi ve teknoloji transferinin sağlanması da hedefleniyor. Özellikle yenilenebilir enerji kapasitesinin hızla büyüdüğü bir dönemde üretim teknolojilerine erişimin kolaylaşması, yerli sanayinin gelişimine katkı sunabilir. Bununla birlikte söz konusu katkının boyutu üretimin ne kadarının Türkiye’de gerçekleştirileceğine ve yerli şirketlerin teknoloji geliştirme süreçlerine hangi ölçüde dahil edileceğine bağlı olacak.

Suudi Arabistan’la imzalanan mutabakat ise daha önce başlatılan yenilenebilir enerji ortaklığının genişletilmesine dayanıyor. Şubat 2026’da iki ülke arasında oluşturulan çerçeve kapsamında Suudi Arabistan merkezli ACWA Power tarafından Türkiye’de toplam 5 bin MW’lık yenilenebilir enerji yatırımı gerçekleştirilmesi planlanmıştı. COP31’de imzalanan yeni mutabakatla ilk aşamayı oluşturan 2 bin MW’lık güneş projelerinin ardından kalan 3 bin MW’lık kapasitenin geliştirilmesine yönelik çalışmalar ilerletildi. İkinci aşamada ise batarya depolama sistemleri ve yüksek gerilim doğru akım iletim altyapısıyla desteklenen rüzgar santrallerinin kurulması öngörülüyor. Bu durum, yenilenebilir enerji yatırımlarının yalnızca kurulu güç artışı üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini gösteriyor. Güneş ve rüzgar gibi üretimi hava koşullarına bağlı kaynakların elektrik sistemindeki payı yükseldikçe depolama ve iletim altyapısının güçlendirilmesi de zorunlu hale geliyor.

Öte yandan Sivas ve Karaman’daki Taşeli güneş enerjisi projeleri için sekiz uluslararası finans kuruluşunun destek mektubu imzalaması Suudi Arabistan’la yürütülen iş birliğinin finansman boyutunda da ilerleme sağlandığına işaret ediyor. İlk aşamadaki 2 bin MW’lık projelerin yaklaşık 1,6 milyar avroluk yatırımla 2029’da devreye alınması hedefleniyor. Depolama ve iletim altyapısıyla birlikte toplam programın 5-6 milyar dolarlık yatırım büyüklüğüne ulaşabileceği belirtiliyor.

Elektriğin TANAP’ı: Türkiye’nin Bölgesel Enerji Ticaretinde Yeni Hedefi

COP31’de Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan ve Bulgaristan arasında imzalanan Temiz Enerji Alanında Stratejik Ortaklık Anlaşması, bölgesel enerji ticaretinin geleceği açısından öne çıkan bir diğer gelişme oldu. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar tarafından “Elektriğin TANAP’ı” olarak nitelendirilen girişimle Azerbaycan’da temiz kaynaklardan üretilen elektriğin Gürcistan ve Türkiye üzerinden Bulgaristan’a, oradan da Avrupa pazarlarına taşınması hedefleniyor. Türkiye halihazırda petrol ve doğal gaz boru hatlarıyla bölgesel enerji ticaretinde önemli bir konumda bulunuyor. Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) ve TürkAkım gibi projeler, ülkenin enerji kaynaklarının üretim ve tüketim merkezleri arasındaki bağlantılarda üstlendiği rolü güçlendiriyor. Yeni elektrik koridoru ise benzer bir işlevin düşük karbonlu elektrik ticaretinde geliştirilmesine imkan sağlayabilir.

Ancak elektrik ticareti, petrol ve doğal gaz taşımacılığından farklı olarak şebekeler arasında teknik uyum, yeterli iletim kapasitesi ve ortak piyasa düzenlemeleri gerektiriyor. Dolayısıyla dört ülke arasında imzalanan anlaşmanın uygulamaya geçirilebilmesi için mevcut elektrik bağlantılarının güçlendirilmesi ve sınır ötesi ticareti kolaylaştıracak düzenlemelerin hayata geçirilmesi gerekiyor. Bunun başarılması durumunda Türkiye, yalnızca kendi yenilenebilir enerji üretimini artıran bir ülke olmaktan çıkarak çevresindeki ülkelerin temiz elektrik kaynaklarını Avrupa pazarlarıyla buluşturan bir enerji ticaret merkezi olma hedefinde önemli bir ilerleme sağlayabilir. Avrupa’nın enerji arzını çeşitlendirme ve elektrik sistemlerini karbonsuzlaştırma arayışı da böyle bir koridorun stratejik önemini artırıyor.

Kanada’yla Nükleer Enerjide Yeni Aşama

Türkiye’nin COP31 kapsamında nükleer enerji alanında attığı adım ise Kanada’yla geliştirilen iş birliği oldu. Türkiye Nükleer Enerji Anonim Şirketi (TÜNAŞ) ile Kanadalı AtkinsRéalis’in iştiraki CANDU Energy arasında imzalanan anlaşma, CANDU reaktör teknolojisine yönelik fizibilite ve ön tasarım mühendisliği çalışmalarını kapsıyor. Mart 2026’da iki ülke arasında başlayan görüşmelerin devamı niteliğindeki bu anlaşmayla Türkiye’de kurulması muhtemel bir nükleer santral projesinin teknik ve ticari koşullarının değerlendirilmesi amaçlanıyor. Saha uygunluğu, maliyetler, finansman seçenekleri, yerlileştirme ve insan kaynağı gibi başlıkların ele alınacağı süreç, henüz nihai yatırım kararı anlamına gelmiyor.

Bununla birlikte anlaşma, Türkiye’nin nükleer enerji alanında farklı teknolojik seçenekleri değerlendirme politikasının devam ettiğini gösteriyor. Özellikle elektrik talebinin artması ve yenilenebilir kaynakların sistemdeki payının yükselmesi, kesintisiz ve düşük karbonlu elektrik üretiminin önemini artırıyor. Bu çerçevede nükleer enerjinin elektrik üretim portföyüne dahil edilmesi, arz güvenliği ile emisyon azaltım hedeflerinin birlikte gerçekleştirilmesine katkı sağlayabilir.

COP31 Anlaşmaları Türkiye İçin Ne Anlama Geliyor?

COP31 kapsamında geliştirilen ortaklıkların en dikkat çekici yönlerinden biri Türkiye’nin enerji dönüşümünü farklı ülkelerle kurduğu ilişkiler üzerinden çok boyutlu biçimde ilerletmesi oldu. Çin’le teknoloji ve üretim, Suudi Arabistan’la finansman ve yenilenebilir enerji yatırımları, Kanada’yla nükleer teknoloji, komşu ülkelerle ise elektrik ticareti ve bölgesel entegrasyon ön plana çıkıyor. Bu gelişmeler aynı zamanda Türkiye’nin enerji diplomasisinin değişen niteliğini gösteriyor. Geçmişte uluslararası enerji iş birliklerinde petrol ve doğal gaz tedariki ile boru hattı projeleri ağırlık taşırken bugün yenilenebilir enerji teknolojileri, elektrik iletim altyapısı, depolama sistemleri ve nükleer enerji de diplomatik ilişkilerin önemli unsurları haline geliyor. Bununla birlikte açıklanan yatırım büyüklükleri değerlendirilirken anlaşmaların farklı aşamalarda bulunduğu dikkate alınmalı. Çin’le imzalanan yaklaşık 15 milyar dolarlık mutabakat ile Suudi Arabistan’la yürütülen 5-6 milyar dolarlık program birlikte ele alındığında 20-21 milyar dolarlık yatırım potansiyeli ortaya çıkıyor. Ancak bu tutarın tamamı COP31 sırasında karara bağlanmış yeni yatırımları ifade etmiyor. Suudi Arabistan’la yürütülen projelerin bir kısmı daha önce kararlaştırılmışken Çin’le imzalanan mutabakatın da finansman ve uygulama takviminin netleşmesi gerekiyor.

Önümüzdeki dönemde asıl belirleyici olan bu iş birliklerinin hangi ölçüde somut yatırımlara dönüştürüleceği olacak. Projelerin zamanında hayata geçirilmesi, yerli sanayinin üretim süreçlerine katılımı, teknoloji transferinin gerçekleşmesi ve şebeke altyapısının güçlendirilmesi açıklanan hedeflerin ekonomik ve stratejik karşılığını belirleyecek. Türkiye’nin COP31’de ortaya koyduğu enerji diplomasisi, iklim hedefleriyle enerji arz güvenliğinin birbirinden bağımsız gündemler olarak ele alınmadığını gösteriyor. Yenilenebilir enerji, nükleer teknoloji, elektrik ticareti ve finansman alanlarında geliştirilen ortaklıklar Türkiye’nin enerji dönüşümünü hızlandırırken bölgesel enerji sistemindeki konumunu güçlendirme potansiyeli taşıyor. Dolayısıyla COP31’in Türkiye açısından başarısı yalnızca imzalanan anlaşmaların sayısıyla değil bu anlaşmaların önümüzdeki yıllarda üretim kapasitesine, teknolojik kazanımlara ve enerji ticaretindeki etkinliğe ne kadar katkı sağladığıyla ölçülecek.

Paylaş:
İLGİLİ YAYINLAR