Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı (COP31), 9 Kasım 2026'da Antalya'da başlamıştır. Konferans 20 Kasım'a kadar sürecektir. Türkiye konferansın başkanlığını ve eylem gündemini yürütmekte, Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı ise Müzakereler Başkanı sıfatıyla resmi müzakereleri yönetmektedir. İki ülke Antalya'yı bir uygulama zirvesi olarak tanımlamaktadır.
Konferans ağır bir iklim tablosunun içinde toplanmaktadır. BM Çevre Programı'nın (UNEP) 2026 Emisyon Açığı Raporu, ülkelerin ulusal katkı beyanlarının tam olarak uygulanması halinde bile bu yüzyılda ısınmanın ancak 2,6°C ile sınırlanabileceğini öngörmektedir. Bu tablo yeni vaatlerden çok mevcut hedeflerin uygulanmasını öne çıkarmaktadır. Bu Odak, konferansın 9-13 Kasım tarihleri arasındaki ilk beş gününü değerlendirmekte ve ikinci haftada öne çıkacak üç başlığı ele almaktadır.
Liderler Zirvesi ve Finans Çağrısı
Antalya Liderler Zirvesi 11-12 Kasım'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde yapılmıştır. Zirvenin ilk gününde yaklaşık 40, ikinci gününde 25 lider konuşmuştur. Cumhurbaşkanı Erdoğan konuşmasında otuz yıllık iklim müzakerelerinin yeterli sonuç üretmediğini belirtmiştir. Cumhurbaşkanı Erdoğan ayrıca küresel karbon bütçesini tarihsel olarak tüketen gelişmiş ülkelerin emisyon azaltımında ve finansmanda daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini dile getirmiştir.
Zirvede öne çıkan ortak tema finans olmuştur. BM Genel Sekreteri dört ayaklı yeni bir İklim Adaleti Mutabakatı önermiştir. Genel Sekreter hükümetleri fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü karlarını vergilendirmeye de çağırmıştır. Çin Devlet Başkanı'nı temsilen konuşan Devlet Başkan Yardımcısı ve COP32'ye ev sahipliği yapacak Etiyopya'nın Başbakanı da emisyon azaltımında ve finansmanda öncülüğün gelişmiş ülkelere düştüğünü savunmuştur. Kırılgan ülkeler ikinci günde finans ve koruma taleplerini yinelemiştir.
Cumhurbaşkanı Erdoğan zirvenin ardından yazılı bir açıklama yapmıştır. Açıklamaya göre zirvede oluşan geniş ortak zemin Eylem Gündemi'nin önceliklerine yansımıştır. Cumhurbaşkanı Erdoğan 35x35 hedefine verilen desteği memnuniyetle karşılamış, İklim Uygulama Köprüsü'nün finansa erişim konusunda büyük destek gördüğünü belirtmiştir. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye ile Avustralya arasındaki ortaklığın çok taraflılığa duyulan güvenin bir ifadesi olduğunu da kaydetmiştir. Cumhurbaşkanı Erdoğan taraflardan bu yapıcı tutumu müzakerelerde de sürdürmelerini istemiştir.
Eylem Gündemi ve 35x35 Hedefi
Türkiye'nin yürüttüğü Eylem Gündemi konferansın ilk haftasında hızla görünür hale gelmiştir. Eylem Gündemi gönüllü taahhütlere dayanmaktadır ve müzakerelerdeki uzlaşma kuralına bağlı değildir. Bu özellik somut hedeflerin kısa sürede duyurulmasına imkan vermektedir. Gündem elektrifikasyon, atık, binalarda verimlilik ve döngüsel ekonomi alanlarında 2035 hedefleri içermektedir. Bu alanlar Türkiye'nin Sıfır Atık, deprem sonrası konut üretimi ve yenilenebilir enerji deneyimiyle de örtüşmektedir.
COP31 Başkanlığı'nın Tematik Günler programında 10 Kasım enerji ve ulaştırmaya ayrılmıştır. Tematik günler Eylem Gündemi'nin parçasıdır, resmi müzakereler ise aynı günlerde paralel olarak sürmektedir. 35x35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü bu günün ana başlığı olmuştur. Taahhüt, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmayı hedeflemektedir. Avrupa Komisyonu Başkanı taahhüde destek vermiştir. Taahhüdü kamuoyu önünde destekleyen en az 14 ülke bulunmaktadır. Hedef, COP31 Başkanlığı'nın 13 Kasım'da yayımladığı özette çerçeve karar seçenekleri arasında da yer almaktadır.
Aynı gün fosil yakıtlardan geçiş de gündeme gelmiştir. COP30 Başkanlığı, 3 Kasım'da yayımladığı gönüllü yol haritasını 10 Kasım'da Antalya'da sunmuştur. Belge, ülkelerden 2028'e kadar ulusal geçiş planları hazırlamalarını istemektedir. Yol haritası bağlayıcı değildir ve müzakere edilmiş bir metin sayılmamaktadır. Belgeye Almanya, Hindistan ve Nijerya gibi ülkelerden destek gelmiştir.
İklim Uygulama Köprüsü
Türkiye'nin finansa erişim konusundaki önerisi İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE) girişimidir. Girişim BM Kalkınma Programı (UNDP) ile birlikte yürütülmektedir. Amacı, ülkelerin hedeflerini yatırım projeleriyle, finansman ihtiyaçlarını kaynaklarla ve kapasite ihtiyaçlarını bilgi ve teknolojiyle buluşturmaktır. Girişimde ülkeler kendi kalkınma önceliklerinden hareket etmekte, uluslararası imkanlar bu önceliklerle eşleştirilmektedir. Destek, projelerin maliyet, risk ve takvim bakımından finansmana hazır hale getirilmesine odaklanmaktadır. Girişim yeni bir finans kurumu kurmayı değil, kalkınma bankaları, iklim fonları ve özel sektörle ortaklıklar üzerinden mevcut kurumları güçlendirmeyi amaçlamaktadır.
Girişim New York'ta Etiyopya, Fiji, Endonezya, Pakistan ve Özbekistan ile başlatılmıştır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurum, 13 Kasım'daki Finans ve Ticaret Günü'nde düzenlenen programda Şili, Meksika, Barbados, Zambiya ve Lübnan'ın da sürece katıldığını açıklamıştır. Böylece girişimdeki ülke sayısı ona çıkmıştır. Bakan Kurum programda BM Afet Riskini Azaltma Ofisi'nin 2025 Küresel Değerlendirme Raporu'na atıfla afetlerin yıllık küresel ekonomik maliyetinin 2,3 trilyon doları aştığını hatırlatmıştır.
Bakan Kurum aynı programda Türkiye'nin girişimin ilk çalışmalarına maddi destek sağlayacağını ve bu kapsamda UNDP ile bir niyet belgesi imzalanacağını duyurmuştur. Bakan Kurum bu adımı "Liderlik, sorumluluğu önce üstlenmekle anlam kazanır" sözleriyle açıklamıştır. Girişim için bir yönlendirme komitesi kurulmuş, COP32 başkanlığıyla süreklilik de güçlendirilmiştir. Bu adımlar girişimin kurumsal yapısını güçlendirmektedir.
Müzakere Gündemi ve Çerçeve Karar
Resmi müzakereler gündem görüşmeleriyle başlamıştır. Görüşmeler uzlaşmayla sonuçlanmış ve COP30'da kurulan iklim finansmanı çalışma programı gündemde kalmıştır. Afrika Müzakereciler Grubu uyum finansmanının üç katına çıkarılması için ayrı bir gündem maddesi talep etmiştir. COP31 Başkanı Kurum, konunun mevcut gündem maddeleri altında ele alınabileceğini belirtmiştir.
Uyum finansmanı ikinci haftanın ana başlıklarından biridir. COP30'da kabul edilen 1/CMA.7 sayılı kararın 53. paragrafı, uyum finansmanının 2035'e kadar en az üç katına çıkarılması için çaba çağrısında bulunmuştur. Karar hedefin başlangıç yılını ve tutarını belirlememiştir. UNEP'in 4 Kasım'da yayımlanan 2026 Uyum Açığı Raporu'na göre gelişmekte olan ülkelerin uyum finansmanı ihtiyacı 2035'e kadar yılda yaklaşık 305 milyar dolara ulaşacaktır. Uluslararası kamu kaynaklı uyum finansmanı ise 2024'te 28,2-31,7 milyar dolar düzeyindedir. Rapor, bu finansman üç katına çıksa bile enflasyon hesaba katıldığında 2035'teki ihtiyacın ancak yüzde 20-29'unun karşılanabileceğini hesaplamaktadır.
İlk haftanın bir diğer başlığı çerçeve karardır. Türkiye ve Avustralya'nın başkanlık liderliğinde bir çerçeve karar hazırlanması konusunda uzlaştığı 7 Ekim'de Fiji'deki Pre-COP toplantısında açıklanmıştır. Gönüllü taahhütlerin taraflarca kabul edilen bir metne girebileceği kanal bu karardır. Başkanlık 10-11 Kasım'da heyet başkanlarıyla istişareler yürütmüş ve 13 Kasım'da bu istişarelerin özetini yayımlamıştır.
Özet bir uzlaşma metni değildir, tarafların dile getirdiği seçenekleri sıralamaktadır. Bazı taraflar istişarelerde kararın gerekliliğine ilişkin çekincelerini de dile getirmiştir. Seçenekler arasında 35x35 hedefi, metan, uyum finansmanının bir başlangıç düzeyi ve ara hedeflerle üç katına çıkarılması ve COP30 Başkanlığı'nın yol haritaları yer almaktadır. Özette, Başkanlığın Eylem Gündemi girişimlerinin ve BRIDGE girişiminin memnuniyetle karşılanması yönündeki görüşler de bulunmaktadır. Taraflardan yazılı görüşlerini 14 Kasım'a kadar iletmeleri istenmiştir. İlk taslağın bu görüşlerin ardından hazırlanması beklenmektedir.
İkinci Haftada Öne Çıkan Üç Başlık
İlk beş günün ardından ikinci haftada üç başlık öne çıkmaktadır.
İlk başlık finanstır. Liderler Zirvesi'nde dile getirilen talepler ile UNEP'in rakamları aynı açığı göstermektedir. Uyum finansmanında tartışmanın odağında hedefin başlangıç yılı, ölçüm yöntemi ve katkı payları bulunacaktır. İklim Uygulama Köprüsü yeni bir fon değildir, mevcut kaynaklara erişimi kolaylaştırmayı amaçlamaktadır. Bu nedenle girişim finans müzakerelerinin yerini almamakta, onları uygulama tarafından tamamlamaktadır. Deneyimin küçük ada devletlerine ve en az gelişmiş ülkelere yaygınlaştırılması da hedeflenmektedir.
İkinci başlık Eylem Gündemi ile müzakere sonuçları arasındaki bağdır. Gönüllü taahhütler hızlı ilerlemektedir, müzakere metinleri ise yaklaşık 200 tarafın uzlaşmasıyla kabul edilmektedir. Çerçeve karar bu iki hattı buluşturabilecek araçtır. 35x35 hedefinin kararda yer alması, hedefi taraflarca kabul edilen bir metne taşıyacaktır. Dubai'de kabul edilen 1/CMA.5 sayılı kararın 28(a) paragrafı yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği hedeflerini içermektedir. 35x35 hedefinin bu paragrafla birlikte anılması, tarafların daha önce kabul ettiği bir metne dayanma imkanı vermektedir.
Üçüncü başlık sürekliliktir. İklim Uygulama Köprüsü sonraki yıllara taşınacak biçimde kurgulanmıştır. Girişim için kurulan yönlendirme komitesi ve COP32 başkanlığıyla kurulan bağ bu yönde atılmış adımlardır. Etiyopya hem girişimin ilk ülkeleri arasındadır hem de COP32'ye ev sahipliği yapacaktır. Bu durum Antalya ile Addis Ababa arasında bir süreklilik kurulmasını kolaylaştırmaktadır.
Sonuç
Antalya'nın ilk beş günü birbirini tamamlayan üç gelişme ortaya koymuştur. Liderler Zirvesi finans talebini konferansın merkezine taşımıştır. Eylem Gündemi 35x35 hedefiyle somut bir içerik kazanmıştır. İklim Uygulama Köprüsü ise yeni ülkelerin katılımı ve Türkiye'nin destek açıklamasıyla genişlemiştir.
Tabiatıyla ikinci haftanın gündemini müzakereler belirleyecektir. Türkiye'nin gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki köprü konumu, çerçeve karar üzerinde uzlaşma için bir imkan sunmaktadır. Eylem Gündemi'nin tarafların kabul ettiği bir metne taşınması, Antalya'nın uygulama zirvesi niteliğini pekiştirecektir.
